Instytut Pamięci Narodowej w Krakowie

Podziemie poakowskie w województwie śląsko-dąbrowskim w latach 1945–1947

Monografia „Podziemie poakowskie w województwie śląsko-dąbrowskim w latach 1945–1947” autorstwa Adama Dziuby - pracownika Oddziału IPN w Katowicach, została wydana przez krakowskie wydawnictwo Societas Vistulana we współpracy z krakowskim oddziałem IPN. Pozycja dotyczy mało do tej pory znanej problematyki działań śląskiego podziemia przeciwko nowej, komunistycznej władzy. Autor w trzech pierwszych rozdziałach odtworzył i opisał struktury największych organizacji poakowskich, istniejących na terenach ówczesnego województwa śląskiego, a także formy ich aktywności – w przystępnej formie omówił akcje zbrojne, metody walki propagandowej i wywiadowczej. Przedstawił także kontrakcję aparatu bezpieczeństwa, zakończoną ostateczną likwidacją organizacji poakowskich w latach 1946–1947. W drugiej części pracy omówił stosunek podziemia do najistotniejszych aspektów polskiej rzeczywistości - stosunków ze Związkiem Sowieckim, przemian politycznych, gospodarczych a także do poszczególnych podmiotów ówczesnej polityki. Przedmiotem analizy stał się stosunek powojennej konspiracji do obozu rządzącego, partii opozycyjnych, instytucji państwowych, a także wzajemne relacje pomiędzy poszczególnymi organizacjami podziemnymi i Kościołem katolickim. Rozważania kończy rozdział poświecony poglądom podziemia na metody rozwiązania kwestii narodowościowych nurtujących w omawianym okresie Górny Śląsk - weryfikację narodowościową na Śląsku Opolskim, rehabilitację osób wpisanych w czasie wojny na Niemiecka Listę Narodowościową oraz masowe wywózki Niemców z Górnego Śląska. Rozległa, przeszło 500-stronicowa monografia powinna zainteresować historyków, a ze względu na wagę poruszanych problemów i żywy, przystępny język także innych czytelników. Pozytywnie ocenił ją dr hab. Janusz Kurtyka, prezes IPN.

Skazani na karę śmierci przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Krakowie (1946–1955)

Prezentowana książka zawiera noty o osobach skazanych na karę śmierci przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Krakowie. Przełamuje anonimowość ofiar komunizmu i poddaje pod osąd społeczny sylwetki katów – bowiem niemal każdy sędzia WSR (to reguła ogólnopolska) miał własny cmentarzyk z ofiar skazanych na śmierć jego wyrokami, zaś bezpośredni wykonawcy wyroków byli po prostu wielokrotnymi mordercami w majestacie komunistycznego państwa. Warto zatem zwrócić uwagę Czytelnika nie tylko na wykaz skazanych, lecz także na towarzyszące mu zestawienia: biogramy dowódców plutonów egzekucyjnych, wykazy egzekucji, biogramy osób asystujących przy nich urzędowo, wreszcie wybór z opinii składów sądzących dotyczących wniosków o ułaskawienie (opinii z reguły negatywnych). Całości dopełnia obszerna wkładka ilustracyjna.

Polityka czy sprawiedliwość? Wojskowy Sąd Rejonowy w Krakowie (1946–1955)

Książka jest monografią Wojskowego Sądu Rejonowego (WSR) w Krakowie, powołanego w 1946 roku dla sądzenia spraw politycznych. Autor zwraca uwagę nie tylko na mechanizmy i uwarunkowania formalne i strukturalne funkcjonowania krakowskiego WSR, jako ogniwa w machnie represyjnej reżimu komunistycznego w Polsce. Opisuje także proces interpretowania i egzekwowania „prawa” przez sąd (a o represyjności prawa przesądzały dekrety wprowadzane od drugiej połowy 1944 r. przez organa nie mające społecznej legitymacji i związku z państwem polskim, a tylko poparcie sowieckich bagnetów). Ukazuje funkcjonowanie WSR jako ogniwa zarówno polityki represji, jak i komunistycznej propagandy – bowiem procesy pokazowe były przedsięwzięciem propagandowym a nie sądowym. Wreszcie opisuje sędziów Wojskowego Sądu Rejonowego w Krakowie jako grupę. Dzięki szczegółowej analizie funkcjonowania tej grupy można ukazać mechanizmy rekrutacji personelu, procedury szkolenia (choć bardziej precyzyjnie można mówić o kształtowaniu i nauczaniu dla potrzeb „nowego państwa”), sposoby nadzoru nad sędziami i ich orzecznictwem ze strony przełożonych i Informacji Wojskowej, służebności sędziów wobec zadań stawianych przez partię komunistyczną. Zwraca też uwagę na specyfikę obszaru objętego działaniami krakowskiego WSR – Kraków był bowiem w Polsce symbolem odrzucenia komunizmu, a zatem kadra WSR musiała wyróżniać się tu szczególną dyspozycyjnością i oddaniem. Całość dopełnia aneks, zestawiający szczegółowe biogramy sędziów, asesorów i aplikantów krakowskiego WSR.

Stan wojenny w Małopolsce. Relacje i dokumenty

Do prześladowania nie daliśmy powodu… Materiały z sesji poświęconej procesowi Kurii krakowskiej

O Polskę Wolną i Niezawisłą (1945–1948). WiN w południowo-zachodniej Polsce (geneza – struktury – działalność – likwidacja – represje)

Okręg Krakowski Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” 1945–1948. Geneza, struktury, działalność

„Zostańcie wierni tylko Polsce…”. Niepodległościowe oddziały partyzanckie w Krakowskiem (1944-1947)

Konspiracja i opór społeczny w Polsce 1944–1956, Słownik Biograficzny, t. II

Podziemie poakowskie na Kielecczyźnie w latach 1945–1948