Instytut Pamięci Narodowej w Krakowie

– Odnosimy się dzisiaj do ludzi, którzy reprezentowali świat wartości, przeciwko tym, którzy reprezentowali świat „antywartości”, jaki usiłowali wprowadzić tu komuniści. Odwołujemy się do ludzi, dla których Polska była najważniejsza. Oni wiedzieli, że przed przywilejami i prawami są obowiązki wobec ojczyzny. Ale wśród tych kilkunastu osób skazanych 78 lat temu, szczególną pamięcią otaczamy te trzy, które zostały w konsekwencji komunistycznego wyroku zamordowane. W sposób szczególny otaczamy pamięcią Alojzego Kaczmarczyka, Józefa Ostafina i Waleriana Tumanowicza. – powiedział w przemówieniu dr hab. Filip Musiał, dyrektor krakowskiego IPN.

Głos zabrała również Jadwiga Ostafin–Martyna, która podzieliła się z zebranymi swoimi wspomnieniami dotyczącymi ojca.

Po odmówieniu modlitwy uczestnicy złożyli kwiaty i znicze pod tablicą.

10 września 1947 r. skazano członków Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” oraz Polskiego Stronnictwa Ludowego. Proces miał charakter pokazowy, był elementem kampanii propagandowej mającej skompromitować i unicestwić antykomunistyczną opozycję polityczną.

Komunistyczny Wojskowy Sąd Rejonowy uznał, iż na karę śmierci zasłużyli działacze WiN: Franciszek Niepokólczycki (prezes II Zarządu Głównego WiN), Alojzy Kaczmarczyk, Józef Ostafin, Walerian Tumanowicz, Edward Bzymek, Jan Kot, Eugeniusz Ralski i Wiktor Langner. Na dożywotnie więzienie skazano Mirosława Kowalskiego, na 15 lat Karola Buczka i Henryka Müncha, na 10 – Stanisława Mierzwę, Karola Starmacha i Stefana Ralskiego, na 6 – Mieczysława Kabata, na 5 – Tadeusza Wilczyńskiego. Jerzego Kunce uniewinniono.

Bolesław Bierut zamienił Niepokólczyckiemu, Ralskiemu, Kotowi oraz Langnerowi karę śmierci na dożywocie, a Bzymkowi na 15 lat więzienia. Większość skazanych wyszła na wolność dopiero w czasie odwilży 1956 r., natomiast Kaczmarczyka, Ostafina i Tumanowicza stracono w więzieniu przy ul. Montelupich 13 listopada 1947 r.

Na zakończenie uroczystości, prowadzący zaprosił do zapoznania się wystawą IPN pt. „Stanisław Mierzwa”. Stojącą naprzeciwko Okna Papieskiego ekspozycję można oglądać do końca września.

Przygotowana przez Archiwum IPN wystawa ma 18 plansz, na których przedstawiono biografię Stanisława Mierzwy. Zdjęcia i dokumenty w większości należą do kolekcji przekazanej IPN przez dr. Wojciecha Mierzwę – syna Stanisława. Pozostała ikonografia pochodzi z Muzeum Ziemi Tarnowskiej (w tym z jego oddziału – Muzeum Wincentego Witosa w Wierzchosławicach) oraz Muzeum Armii Krajowej w Krakowie. Autorami wystawy są pracownicy pionu archiwalnego IPN: Marzena Kruk (dyrektor), Radosław Kurek (Oddział IPN w Krakowie) i Paweł Zielony (Archiwum IPN).