English version
Stradowscy ukrywali w jednym z pomieszczeń domu braci Pasternaków oraz nieznane im z imienia małżeństwo z dzieckiem. Po donosie 31 stycznia 1943 r. w lokalu zjawili się niemieccy żandarmi. W trakcie przeszukania odnaleźli kryjówkę Żydów i natychmiast ich rozstrzelali. Marii i jej dzieciom udało się uciec, ale kilka dni później zostali aresztowani i wtrąceni do więzienia w Pińczowie, a następnie w Kielcach, gdzie odbyła się rozprawa sądowa. Marię i Wacława Niemcy skazali na śmierć. Wyrok wykonali 23 grudnia 1943 r.
W odsłonięciu tablicy pamięci uczestniczyła kierownik Referatu Edukacji Narodowej kieleckiej delegatury IPN Edyta Krężołek i dr Tomasz Domański z Referatu Badań Historycznych. W 2019 r., w publikacji pt. „Represje za pomoc Żydom na okupowanych ziemiach polskich w czasie II wojny światowej”, Edyta Krężołek jako pierwsza opublikowała historię rodziny Stradowskich. IPN od lat prowadzi badania naukowe nad kwestią pomocy, jakiej Polacy udzielali ludności żydowskiej w czasie wojny. Z wynikami tych badań można się zapoznać np. w publikacji dr. Domańskiego pt. „Stan badań nad pomocą świadczoną Żydom przez ludność polską w okresie II wojny światowej na okupowanych terenach województwa kieleckiego”.
Uroczystość upamiętniającą rodzinę Stradowskich rozpoczęła msza święta w kościele Niepokalanego Poczęcia NMP w Chmielniku. Po modlitwie zebrani przeszli na róg ulic Wspólnej i Lubiańskiej, gdzie nastąpiło odsłonięcie tablicy pamięci. Upamiętnienie Marii i Wacława Stradowskich było częścią programu „Zawołani po imieniu”, który realizuje Instytut Pileckiego w Warszawie. W organizację uroczystości zaangażowały się także Starostwo Powiatowe w Kielcach, gmina Chmielnik, Chmielnickie Centrum Kultury oraz Ośrodek Edukacyjno-Muzealnym „Świętokrzyski Sztetl”.