English version4 grudnia 2024 r. w siedzibie Oddziału IPN w Krakowie 11 osób – młodzież wraz z nauczycielem z Zespołu Szkół im. Kołłątaja w Jordanowie – wzięła udział w warsztatach edukacyjnych „FKL Ravensbrück. Historia i piętno”, zorganizowanych przez Instytut we współpracy ze Stowarzyszeniem „Rodzina Więźniarek Niemieckiego Obozu Koncentracyjnego Ravensbrück” w Krakowie.
W ramach warsztatów młodzież spotkała się z Ewą Romaniak. Aktorka podzieliła się swoim doświadczeniem w pracy nad emisją głosu, artykulacją i wyrazem emocji w oparciu o wybrane teksty. W drugiej części warsztatów młodzież wysłuchała wystąpienia prof. Elżbiety Kuty (prezes Stowarzyszenia „Rodzina Więźniarek Niemieckiego Obozu Koncentracyjnego Ravensbrück” w Krakowie, córki więźniarki Jadwigi Kuty) oraz miała okazję zadać jej pytania, a także wzbogacić wiedzę w oparciu o komentarz historyczny Roksany Szczypty-Szczęch (IPN w Krakowie).
Ostatnim punktem programu była praca zespołowa młodzieży. Korzystając z różnych tekstów wspomnieniowych więźniarek FKL Ravensbrück, każda z grup zaprezentowała fragment zagadnienia pozostałym uczestnikom spotkania.
Warsztaty przeznaczone były dla młodzieży klas VIII szkół podstawowych i szkół ponadpodstawowych oraz ich opiekunów/nauczycieli, a szczególnie dla osób, chcących przygotować się do udziału w konkursie recytatorskim „W kręgu poezji i prozy lagrowej więźniarek niemieckiego obozu koncentracyjnego Ravensbrück”. Konkurs ma charakter ogólnopolski, a półfinały odbywają się corocznie w całej Polsce w miastach, gdzie swoją działalność prowadzą oddziały i delegatury IPN. W 2025 r. odbędzie się jego jedenasta edycja..
Ravensbrück
Ravensbrück to miejscowość w pobliżu miasta Fürstenberg, leżącego nad rzeką Havela, 85 kilometrów od Berlina. Kobiecy obóz koncentracyjny w Ravensbrück założony został w 1939. Jako pierwsze osadzono w nim działaczki niemieckiego ruchu oporu i niemieckie komunistki. Pierwszy transport więźniarek przybył najprawdopodobniej w marcu, a kilka miesięcy później dotarł pierwszy transport Polek z terenów III Rzeszy Niemieckiej: ze Śląska, Pomorza, Ziemi Lubuskiej i Prus Wschodnich. Późniejsze transporty liczyły nawet 1,5 tysiąca kobiet.
Łącznie, w całym okresie funkcjonowania w latach 1939-1945, do obozu przywieziono ponad 100 tys. kobiet (niektóre szacunki sięgają liczby 132 tys.). Więziono w nim kobiety z całej Europy, jednak największą grupę, niemal 40-tysięczną stanowiły Polki. To również polskie kobiety (łącznie 74) stanowiły większość więźniarek, na których przeprowadzono bestialskie eksperymenty pseudomedyczne. Spośród nich najmłodsza ofiara miała szesnaście lat, najstarsza – 45 lat. Doświadczenia na kobietach przeprowadzano w specjalnie do tego celu wydzielonej części rewiru. Dr Zofia Mączka, polska rentgenolog i lekarka więzienna podzieliła je na dwa rodzaje: operacje z wprowadzeniem infekcji oraz eksperymentalne operacje aseptyczne, obejmujące kości, mięśnie i nerwy. Niektóre więźniarki były operowane kilka razy. Kobiety, które wytypowano do tych eksperymentów, określano potocznie „królikami”. One same nie były w ogóle pytane o zgodę na poddanie ich eksperymentom. Zwłaszcza na początku procederu, nie miały w ogóle wiedzy na temat tego, po co są zabierane do izby lekarskiej.
W istocie obóz koncentracyjny w Ravensbrück był miejscem eksterminacji Polek ze wszystkich warstw społecznych. Wśród więźniarek były konspiratorki (harcerki, jaki i żołnierze ZWZ-AK i współpracujące z Polskim Państwem Podziemnym), lekarki, prawniczki, artystki: pisarki, malarki, ale również robotnice. W nieludzkich warunkach walczyły o zachowanie ludzkiej godności i człowieczeństwa: organizowały tajne nauczanie, uczyły się języków, pisały, organizowały tajne nabożeństwa. Robiły wszystko, by przygotować przede wszystkim inne kobiety do życia w społeczeństwie po odzyskaniu wolności.
Wiele tysięcy Polek osadzonych w Ravensbrück zmarło z wycieńczenia lub zostało zabitych (wśród nich było ponad 160 Polek rozstrzelanych w egzekucjach zbiorowych). Blisko 8000 doczekało oswobodzenia. Okaleczone fizycznie i psychicznie, niejednokrotnie nie były w stanie pracować ani założyć rodziny. W latach 1940–1943 w podziemiach kaplicy na cmentarzu w Fürstenbergu, dopóki nie uruchomiono krematorium na obszarze obozu, palono zwłoki więźniarek (w tym także i Polek), a prochy zakopywano w nieoznaczonych grobach.
W 1989 r. w czasie kopania grobu na cmentarzu odkryto urny, na których były umieszczone metalowe tabliczki z imionami i nazwiskami oraz datami narodzin więźniarek. Na wieczkach zapisano także datę kremacji i numer listy obozowej oraz nazwę miejscowości „Fürstenberg”, jako miejsca dokonanej kremacji. Wieczka urn trafiły do Muzeum Memorial Ravensbrück – Miejsca Pamięci i Przestrogi.
Dopiero w 2019 r. pracownicy Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN mogli rozpocząć prace na cmentarzu w Fürstenbergu. Już pierwszego dnia poszukiwań odnaleziono urny zawierające prochy i szczątki zamordowanych Polek. Zachowały się też aluminiowe plakietki i tabliczki szamotowe z wybitymi danymi ofiar: ich imionami, nazwiskami, datami narodzin i śmierci, a nawet numery z listy krematoryjnej. Na ich podstawie zidentyfikowano 45 ofiar: m.in. Henrykę Dembowską z córką Małgorzatą, siostry Poborcówny – Irenę i Halinę, Zenonę Kierską, Krystynę Niemirycz. Odnaleziono również metalowe fragmenty ubrań, zapinki.
Prochy rozstrzelanych 45 Polek zostały uroczyście pogrzebane 6 września 2022 r. na cmentarzu Fürstenberg/Havel. IPN był głównym organizatorem uroczystości. Współorganizatorem był także Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Uroczystości przygotowano przy wsparciu Ministerstwa Spraw Zagranicznych oraz Klubu Byłych Więźniów Obozu Koncentracyjnego Ravensbrück. Budowę grobu sfinansował Instytut Pamięci Narodowej.
POLECAMY:
- Zbigniew Stanuch, Ravensbrück Historia nie do zapomnienia. Perspektywa polska
- Zbigniew Stanuch, Ravensbrück Die Geschichte, die nicht vergessen werden darf. Der Polnische Standpunkt
- Zbigniew Stanuch, Ravensbrück. A story not to be forgotten. The Polish perspective
- Ravensbrück – pamięć o ofiarach niemieckiej zbrodni (zapis dyskusji na IPNtv)