Instytut Pamięci Narodowej w Krakowie

Funkcjonariusze Służby Bezpieczeństwa to część aparatu represji komunistycznego państwa, która została stosunkowo dobrze zbadana i poznana. Dzięki wystawom „Twarze bezpieki” i późniejszym monografiom zidentyfikowane zostały podstawowe fakty dotyczące karier szeregowych funkcjonariuszy, jak i elity kierowniczej: nazwiska, awanse i stanowiska. Wiemy, jakie zasady oraz dokumenty normatywne określały pracę operacyjną. Znamy również oczekiwania ideologiczne, obyczajowe i moralne, jakie oficjalnie stawiano przed funkcjonariuszami SB. Ten zasób wiedzy, po części biograficzny, po części dotyczący organizacji i formalnych aspektów prac, jest niewątpliwie spory. Jednocześnie jest jednak dość ubogi w kontekście ukazania realnego człowieka w konkretnym, żywym otoczeniu społecznym. Chcemy przyjrzeć się, jak wyglądał praktyczny tryb działania funkcjonariusza, który musiał podejmować różne decyzje, bywał niedbały lub nadgorliwy, sfrustrowany lub podekscytowany. Chcielibyśmy rzucić światło na skomplikowane środowisko organizacyjne, w którym wymieszani byli weterani z nowicjuszami i które wysyłało funkcjonariuszom jednocześnie sygnały efektywnościowe, ideologiczne oraz biurokratyczne. Pragniemy także ujrzeć funkcjonariuszy SB poza ich podstawowym kontekstem zawodowym: ich otoczenie rodzinne, koleżeńskie, ich kariery działaczy i społeczników oraz ich ścieżki zawodowe po opuszczeniu służby.