Wydarzenie zorganizowane w dniach 3-5 lipca 2026 r. przez IPN i Gminę Klucze, przy współudziale 2 Korpusu Polskiego, Jednostki Wojskowej „Nil”, Starostwa Powiatowego w Olkuszu, Muzeum Armii Krajowej, Muzeum Lotnictwa Polskiego oraz Nadleśnictwa Olkusz, przyciągnęło setki widzów. Tłumy odwiedziły też strefę edukacyjną IPN na Róży Wiatrów. Były warsztaty dla najmłodszych, gry planszowe, darmowe publikacje i pamiątkowe przypinki. W plenerowym kinie wyświetliliśmy filmy z cyklu „Wojenna Odyseja Antka Srebrnego” i serial „Szlak Nadziei. Bitwa o Monte Cassino”. Na miejscu pojawiła się także mobilna księgarnia IPN.
Przez cały dzień publiczność oblegała stoiska edukacyjne 2 Korpusu Polskiego, wystawione przez 5 Pułk Dowodzenia oraz stoiska Jednostki Wojskowej Nil, Muzeum Armii Krajowej i Muzeum Lotnictwa Polskiego, a także firmy Cobi i Nadleśnictwa Olkusz.
Można było posłuchać dyskusji, „Do wolnej Polski przez libijski piach. Opowieść o Samodzielnej Brygadzie Strzelców Karpackich i jej żołnierzach” z udziałem Rafała Dyrcza (Oddział IPN w Krakowie), Michała Siwca-Cielebona (wiceprzewodniczący Komitetu Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa przy Oddziale IPN w Krakowie) i Andrzeja Matowski (II wojna światowa w kolorze).
4 lipca po południu pod pomnikiem w Kolbarku odbyła się uroczystość, upamiętniająca Franciszka Barczyka i Romana Barczyka, żołnierzy 2 Korpusu Polskiego gen. Władysława Andersa. Zastępca prezesa IPN dr Mateusz Szpytma złożył kwiaty. Towarzyszyli mu m.in. dyrektorzy oddziałów IPN w Krakowie i Łodzi – dr hab. Filip Musiał i płk Karol Piskorski. Obecni byli m.in. wójt Klucz Norbert Bień, posłanka Agnieszka Ścigaj, reprezentanci władz samorządowych oraz przedstawiciele mieszkańców.
– Mimo że straciliśmy terytorium, a Polska była okupowana, że mnóstwo oficerów było w oflagach, a tysiące kolejnych zostało zamordowanych w Katyniu, to jednak zaczęło być odtwarzane Wojsko Polskie we Francji, na Bliskim Wschodzie i w wielu innych miejscach. To ważne, że polscy żołnierze brali udział w tej wielkiej bitwie i odegrali w niej ważną rolę, ale też musimy pamiętać, że Polacy walczyli na niemal wszystkich frontach II wojny światowej i mieli ogromny wpływ na to, że wojna trwała krócej, a więc pochłonęła mniej ofiar – powiedział w swoim wystąpieniu, poprzedzającym wieczorne widowisko, zastępca prezesa IPN.
Nad publicznością przeleciał samolot An-2 „Wiedeńczyk”, zaprezentowany przez Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie, a o 19.30 na Pustyni Błędowskiej rozpoczęło się główne widowisko historyczne „Tobruk 1941”. Rekonstruktorzy zaprezentowali epizody z walk toczonych w 1941 r., w których brali udział żołnierze Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich, a także z operacji „Crusader”, czyli uwolnienia Torbruku od oblężenia państw Osi.
-
Złożenie kwiatów pod pomnikiem w Kolbarku, upamiętniającym żołnierzy 2 Korpusu Polskiego. Fot. Cezary Pałka (IPN) -
Złożenie kwiatów pod pomnikiem w Kolbarku, upamiętniającym żołnierzy 2 Korpusu Polskiego. Fot. Cezary Pałka (IPN) -
Złożenie kwiatów pod pomnikiem w Kolbarku, upamiętniającym żołnierzy 2 Korpusu Polskiego. Fot. Cezary Pałka (IPN) -
Złożenie kwiatów pod pomnikiem w Kolbarku, upamiętniającym żołnierzy 2 Korpusu Polskiego. Fot. Cezary Pałka (IPN)
Obrona Tobruku
W czasie II wojny światowej Tobruk, port w Cyrenajce (północno-wschodnia Libia) miał kluczowe znaczenie strategiczne. Włosi zamienili Tobruk w twierdzę i główny punkt zaopatrzeniowy dla sił atakujących Egipt, znajdujący się w sferze wpływów brytyjskich. Miasto leżało w odległości niespełna 600 km w linii prostej od Aleksandrii i około 300 km od twierdzy Mersa Matruh – najważniejszego brytyjskiego punktu obrony na kierunku Kanału Sueskiego.
Tobruk został zdobyty w trakcie kontrofensywy brytyjskiej 22 stycznia 1941 r. Kolejna ofensywa sił włoskich, wzmocnionych przez niemiecki korpus ekspedycyjny (Deutsche Afrika Korps) pod dowództwem gen. Erwina Rommla, doprowadziła do wyparcia wojsk brytyjskich z Cyrenajki. Obleganego przez Niemców i Włochów Tobruku broniły dwie australijskie dywizje piechoty, indyjski pułk kawalerii oraz cztery brytyjskie pułki artylerii i brygada czołgów – łącznie 36 tys. żołnierzy.
W sierpniu i wrześniu 1941 r. wycofywane z Tobruku wykrwawione oddziały australijskie zastąpiła brytyjska 70. DP, Samodzielna Brygada Strzelców Karpackich oraz czechosłowacki 11. Batalion Piechoty.
Oblężenie Tobruku przez wojska niemieckie i włoskie trwało od kwietnia do grudnia 1941 r. Przez 110 dni walczyła tam polska Samodzielna Brygada Strzelców Karpackich. Wojska Osi zostały odparte przez aliantów.
