W Krakowie odbyła się konferencja naukowa „Poza regulaminem, poza służbą, poza prawem. Codzienność, praktyki nieformalne i życie pozazawodowe funkcjonariuszy SB w latach 1956-1990”

Konferencja naukowa „Poza regulaminem, poza służbą, poza prawem. Codzienność, praktyki nieformalne i życie pozazawodowe funkcjonariuszy SB w latach 1956-1990”. Fot. Żaneta Wierzgacz (IPN)
Konferencja naukowa „Poza regulaminem, poza służbą, poza prawem. Codzienność, praktyki nieformalne i życie pozazawodowe funkcjonariuszy SB w latach 1956-1990”. Fot. Żaneta Wierzgacz (IPN)
Konferencja naukowa „Poza regulaminem, poza służbą, poza prawem. Codzienność, praktyki nieformalne i życie pozazawodowe funkcjonariuszy SB w latach 1956-1990”. Fot. Żaneta Wierzgacz (IPN)

– Będziemy się zajmowali przez dwa dni tym, co [...] zidentyfikowaliśmy jako jedno z pól badawczych jeszcze nie do końca opisanych. [...] W programie konferencji są zarówno kwestie [...] związane z przestępstwami i nadużyciami funkcjonariuszy, ale w większości opisano już okres przedodwilżowy, przed rokiem 1956. Chcemy przestawić ciężar badań na czas poodwilżowy – powiedział, otwierając konferencję naukową „Poza regulaminem, poza służbą, poza prawem. Codzienność, praktyki nieformalne i życie pozazawodowe funkcjonariuszy SB w latach 1956-1990” dr hab. Filip Musiał, dyrektor Oddziału IPN w Krakowie.

Funkcjonariusze Służby Bezpieczeństwa to część aparatu represji komunistycznego państwa, która została stosunkowo dobrze zbadana i poznana. Dzięki wystawom „Twarze bezpieki” i późniejszym monografiom zidentyfikowane zostały podstawowe fakty dotyczące karier szeregowych funkcjonariuszy, jak i elity kierowniczej: nazwiska, awanse i stanowiska. Wiemy, jakie zasady oraz dokumenty normatywne określały pracę operacyjną. Znamy również oczekiwania ideologiczne, obyczajowe i moralne, jakie oficjalnie stawiano przed funkcjonariuszami SB. Ten zasób wiedzy, po części biograficzny, po części dotyczący organizacji i formalnych aspektów prac, jest niewątpliwie spory. Jednocześnie jest jednak dość ubogi w kontekście ukazania realnego człowieka w konkretnym, żywym otoczeniu społecznym. Chcemy przyjrzeć się, jak wyglądał praktyczny tryb działania funkcjonariusza, który musiał podejmować różne decyzje, bywał niedbały lub nadgorliwy, sfrustrowany lub podekscytowany. Chcielibyśmy rzucić światło na skomplikowane środowisko organizacyjne, w którym wymieszani byli weterani z nowicjuszami i które wysyłało funkcjonariuszom jednocześnie sygnały efektywnościowe, ideologiczne oraz biurokratyczne. Pragniemy także ujrzeć funkcjonariuszy SB poza ich podstawowym kontekstem zawodowym: ich otoczenie rodzinne, koleżeńskie, ich kariery działaczy i społeczników oraz ich ścieżki zawodowe po opuszczeniu służby.