Instytut Pamięci Narodowej w Krakowie

W numerze:

• dr hab. Filip Musiał, Sprzeciw wobec dyktatury
  Polacy, którzy sprzeciwiali się reżimowi komunistycznemu, wykorzystywali wszelkie dostępne narzędzia, szukając skutecznej metody pozwalającej odrzucić czerwony reżim. Jednym z nich było pisanie listów do komunistycznych władz.
• dr hab. Maciej Zakrzewski, Od petycji do króla do listów do partii
  W systemie demokracji ludowej, w której rozdźwięk pomiędzy ludem a władzą teoretycznie miał zniknąć, nie uwzględniano żadnych form dialogu, prawa do odmienności. Inicjatyw otwartych listów nie było wiele, ale przy takiej konstrukcji socjopolitycznej systemu działały w strategicznym centrum, i działały skutecznie!
• dr Michał Wenklar, List do partii, czyli program rewolucji robotniczej
  „List do partii” nie miał niepodległościowego ani antykomunistycznego charakteru. Czy był to program demokratyczny? Tylko częściowo. Czy realizacja tego programu – pomijając utopijny charakter – przyniosłaby korzyść społeczeństwu? Tak, postulowano w nim bowiem częściowe przywrócenie procedur demokratycznych.
• dr hab. Cecylia Kuta, List 34 – głos sprzeciwu polskich intelektualistów
  14 marca 1964 r. poeta Antoni Słonimski złożył w kancelarii premiera Józefa Cyrankiewicza petycję podpisaną przez 34 wybitnych intelektualistów. W krótkim, dwuzdaniowym liście, autorzy wyrazili protest przeciw ograniczeniom w przydziale papieru i nasilającym się restrykcjom cenzury, podkreślając, że te działania zagrażają kulturze narodowej.

• dr Monika Komaniecka-Łyp, Zbiorowy sprzeciw wobec zmian w konstytucji PRL w latach 1975-1976. List 59 i inne...
  Na VI Zjeździe PZPR w grudniu 1971 r. pojawiła się zapowiedź zmian ustrojowych w Polsce. Ostatecznie do tego zagadnienia powrócono w połowie lat 70. przed VII Zjazdem PZPR. W opublikowanych w lipcu 1976 r. tezach na VII Zjazd znalazły się zapisy o „socjalistycznym charakterze państwa”, „kierowniczej roli PZPR w państwie”, „nierozerwalnych więziach” ze Związkiem Sowieckim oraz powiązaniu praw  bywatelskich z wykonywaniem obowiązków wobec państwa.
• dr hab. Henryk Głębocki, Listy (i telefony) na Kreml w PRL
  Wpołowie lat 70. XX wieku odrodziła się w PRL jawna, choć nielegalna opozycja. Prócz postulatów reform i demokratyzacji systemu, w jej kręgu, szczególnie w młodszym pokoleniu, coraz śmielej podejmowano ideę niepodległości. Jako pierwsza wysunęła je oficjalnie w swym programie powstała we wrześniu 1979 r. Konfederacja Polski Niepodległej. W oczekiwaniu na coraz bardziej prawdopodobny wybuch społeczny, na tle zaostrzającego się kryzysu ekonomicznego, pojawiały się jednak także argumenty „realistów”, m.in. hipotetyczna propozycja „szukania numeru telefonu na Kreml”.
• prof. dr hab. Mirosław Szumiło, Listy i petycje jako forma opozycji w komunistycznej Czechosłowacji
  Jednym z pierwszych przejawów opozycji epistolarnej w Czechosłowacji był list politycznego dysydenta Václava Havla do ówczesnego sekretarza generalnego KC Komunistycznej Partii Czechosłowacji Gustáva Husáka.
• dr Rafał Opulski, Partia listy pisze... Epistolarna twórczość propagandystó z KC
  W Polsce „ludowej” – tak jak w innych państwach komunistycznych – nie uznawano żadnej formy dialogu, która nie byłaby w pełni kontrolowana przez partię.