Instytut Pamięci Narodowej w Krakowie

W programie m.in. złożenie kwiatów i zapalenie zniczy pod pomnikiem. Na pl. Axentowicza zaprezentujemy ponadto wystawę „Pierwszy masowy transport Polaków do KL Auschwitz”.

14 czerwca 1940 r.

Na obrzeżach Oświęcimia, na ziemiach polskich włączonych do Rzeczy, wiosną 1940 r. Niemcy utworzyli obóz koncentracyjny, który stał się symbolem ich ludobójczej polityki. Pierwszymi więźniami było 30 niemieckich kryminalistów, przewiezionych tam 20 maja 1940 r. z KL Sachsenhausen. 14 czerwca z dworca w Tarnowie wyruszył do obozu transport 728 więźniów politycznych. Byli w tym gronie Polacy i kilku polskich Żydów – mężczyźni, w ogromnej większości młodzi, w tym gimnazjaliści i studenci. Część działała w podziemnych organizacjach niepodległościowych. Nie brakowało niedoszłych uciekinierów przez zieloną granicę i osób zatrzymanych w łapankach ulicznych.

Podczas apelu od zastępcy komendanta obozu SS-Hauptsturmführera Karla Fritzscha więźniowie usłyszeli: „Przybyliście tutaj nie do sanatorium, tylko do niemieckiego obozu koncentracyjnego, z którego nie ma innego wyjścia, jak przez komin. Jeśli się to komuś nie podoba, to może iść zaraz na druty. Jeśli są w transporcie Żydzi, to mają prawo żyć nie dłużej niż dwa tygodnie, księża miesiąc, reszta trzy miesiące”.

W pierwszym okresie największą grupą więźniów byli Polacy. Z czasem Niemcy włączyli Auschwitz – tak jak obozy Kulmhof, Belzec, Sobibor, Treblinka i Majdanek – w plan masowej zagłady Żydów w komorach gazowych i to właśnie przedstawiciele społeczności żydowskiej zaczęli wyraźnie przeważać wśród ofiar.

Uroczystości w Oświęcimiu

14 czerwca 2026 r. główne uroczystości, objęte patronatem Prezydenta RP, odbędą się na terenie Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu, a także w pobliskiej Małopolskiej Uczelni Państwowej im. rtm. Witolda Pileckiego oraz w klasztorze franciszkanów w Harmężach.

Program

• 10.00 – odsłonięcie tablicy Izby Pamięci Pierwszego Transportu Polaków do KL Auschwitz (Małopolska Uczelnia Państwowa im. rtm. Witolda Pileckiego, budynek Collegium Primum, ul. Kolbego 8)
• 11.00 – upamiętnienie pod Ścianą Śmierci na dziedzińcu Bloku 11 (były obóz Auschwitz I) z udziałem ocalałych, oficjalnych delegacji władz państwowych oraz organizatorów uroczystości
• 12.00 – złożenie kwiatów pod tablicą upamiętniającą deportację pierwszych Polaków do Auschwitz (Małopolska Uczelnia Państwowa)
• 13.00 – msza święta w klasztorze franciszkanów w Harmężach