Instytut Pamięci Narodowej w Krakowie

Uroczystość zorganizowała gmina Zator i Oddział IPN w Krakowie, który sfinansował tablicę i płaskorzeźbę orła legionowego. W swoim wystąpieniu dyrektor krakowskiego oddziału Instytutu dr hab. Filip Musiał zwrócił uwagę, że w 1914 r. sukces czynu zbrojnego, czynu legionowego, nie był jeszcze przesądzony. Tym bardziej trzeba docenić odwagę i wolę walki o niepodległą ojczyznę tych wszystkich, którzy szli do Legionów Polskich, a w następnych latach scalali i bronili młodego, odrodzonego państwa.

Ochotnicy do Legionów Polskich z Zatora i okolic

23 lutego 1913 r. w Zatorze odbyło się spotkanie inaugurujące działalność tamtejszego Związku Strzeleckiego. Wzięło w nim udział około 35 osób, a pierwszym komendantem został Michał Baścik. 4 sierpnia 1914 r. kilkudziesięciu członków zatorskiego „Strzelca” wyruszyło do Krakowa, gdzie dołączyli do formujących się na Oleandrach Legionów Polskich. Kraków opuścili 8 sierpnia. Przez Zabierzów i Krzeszowice dotarli do Chrzanowa, gdzie otrzymali broń i amunicję. Kordon graniczny z Rosją przekroczyli 13 sierpnia w pobliżu Racławic. Stamtąd przeszli do Kielc.

Kilka dni po opuszczenia Zatora przez strzelców do miasta zaczęli napływać członkowie Związku Strzeleckiego z innych miast – Wadowic, Andrychowa, Makowa, Żywca, Suchej. Dołączali do nich miejscowi ochotnicy, którzy nie zdążyli wyruszyć do Krakowa 4 sierpnia. Grupa ta opuściła miasto 10 sierpnia, a część jej członków w Krzeszowicach dołączyła do swoich towarzyszy, zasilając szeregi tzw. kompanii zatorsko-chrzanowskiej.

Jednym z ochotników do Legionów Polskich był Maksymilian Milan-Kamski, późniejszy generał Wojska Polskiego, pochodzący z Trzebieńczyc koło Zatora.