Spotkanie „Zostali na Wschodzie”. Polacy na Kresach Wschodnich po II wojnie światowej

7 listopada 2025 r. w siedzibie IPN w Krakowie odbyło się spotkanie „Zostali na Wschodzie” poświęcone Polakom, którzy nie opuścili Kresów Wschodnich po II wojnie światowej. W dyskusji, którą poprowadził dr Paweł Naleźniak z krakowskiego oddziału, wzięli udział ks. prof. Józef Wołczański (UJPII) i dr Adam Hlebowicz (IPN).

Dyskusja była częścią promocji słownika „Zostali na Wschodzie”, opracowanego przez red. Adama Hlebowicza, który prezentuje sylwetki kapłanów, nauczycieli, naukowców i innych przedstawicieli elit polskich, którzy po 1945 r. pozostali na terenie ZSRS. Jedni nie chcieli, a inni nie mogli osiąść w powojennej Polsce. Podjęli misję przeciwstawiania się sowietyzacji, ocalenia języka, kultury, przechowania wiary. Nie zabiegali o honory, nie liczyli na ordery czy wyrazy uznania. Niczym żołnierze na straconych placówkach pełnili służbę, nie zważając na jej dramatyczne konsekwencje – więzienia i łagry sowieckie, represje.

Red. Adam Hlebowicz – historyk i dziennikarz, pracownik Biura Edukacji Narodowej IPN. Autor książek: „Podróż na wschód” (2021), „Zostali na Wschodzie. Słownik inteligencji polskiej w ZSRS 1945–1991” (2021), „Kościół w niewoli. Kościół rzymskokatolicki na Białorusi i Ukrainie po II wojnie światowej” (1991); „Katolicyzm w państwie sowieckim 1944–1992” (1993); „Wielkie Księstwo Pana Boga i okolice” (2004); „Biło-żowta Ukrajina” (2009); „Kaliningrad bez wizy” (2012) i in.

Ks. dr hab. Józef Wołczański jest wybitnym specjalistą z zakresu Dziejów Kościoła Powszechnego. Jest autorem oraz redaktorem wielu publikacji naukowych -w tym: „Ksiądz Szczepan Szydelski (1872 – 1967) – polityk i działacz społeczny” Kraków 1992; „Wydział Teologiczny Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie 1918 –1939” Kraków 2002; S. Bizuń „Historia krzyżem znaczona: wspomnienia z życia Kościoła katolickiego na Ziemi Lwowskiej 1939 – 1945” - oprac., wstęp, przypisy i indeksy oraz wybór aneksów i fotografii J. Wołczański, Lublin 1993; J.Anczarski „Kronikarskie zapisy z lat cierpień i grozy w Małopolsce Wschodniej:1939 – 1946” - oprac., wstęp, przypisy i indeksy oraz wybór aneksów i fotografii J. Wołczański, Lwów-Kraków 1998; T. Skalski „Terror i cierpienie: Kościół katolicki na Ukrainie 1900 – 1932: wspomnienia” - oprac., wstęp, przypisy i indeksy oraz wybór aneksów i fotografii J. Wołczański, Lublin 1995; „Zostaje tylko pamięć…: listy z łagrów 1947 – 1953” oprac., wstęp, przypisy i indeksy oraz wybór aneksów i fotografii J. Wołczański, Lwów-Kraków 1998; „Pasterz i twierdza: księga jubileuszowa dedykowana księdzu biskupowi Janowi Olszańskiemu ordynarius”, pod red. J. Wołczańskiego, Lwów-Kraków 2001.