Instytut Pamięci Narodowej - Kraków

W wydarzeniu, zorganizowanym w przeddzień 80. rocznicy śmierci przywódcy ludowców, wzięli udział zastępcy prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski i dr Mateusz Szpytma, a także wojewoda małopolski Krzysztof Jan Klęczar oraz praprawnuk Witosa – Marcin Steindel. Krakowski oddział IPN reprezentował dyrektor dr hab. Filip Musiał. 

– Wincenty Witos, jeden z ojców polskiej niepodległości, wybrał drogę prowadzącą do wolnej i niepodległej Polski i nigdy z niej nie zboczył. Zawsze ten cel, jakim było dobro Polski i dobro jej mieszkańców przyświecał mu aż do końca życia – powiedział w wystąpieniu poprzedzającym spektakl zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski.

Zastępca prezesa IPN dr Mateusz Szpytma zwrócił z kolei uwagę na trzy najważniejsze momenty w życiu Witosa – jego rolę w odzyskaniu i obronie niepodległości, uniknięciu wojny domowej w 1926 r. oraz niezłomną postawę w czasie II wojny światowej. – Jest tym, który przyczynił się do odzyskania niepodległości, jak i do tego, że Polska tę niepodległość w roku 1920 obroniła. To dzięki jego zaangażowaniu zgłosiło się tak wielu chłopów, rolników do Armii Ochotniczej i obroniliśmy Warszawę, obroniliśmy całą Polskę – mówił.

Głos zabrał także Marcin Steindel, a wojewoda Klęczar odczytał list skierowany na tę okazję przez wicepremiera i ministra obrony narodowej Władysława Kosiniaka-Kamysza.

Urodzony w 1874 r. Witos z powodu trudnych warunków materialnych nie mógł w pełni skorzystać z edukacji. Po odbyciu służby wojskowej wrócił do rodzinnych Wierzchosławic, gdzie prowadził gospodarstwo. Interesował się wszystkim, co dotyczyło sytuacji politycznej i społecznej wsi. Gdy w 1895 r. powstało w Rzeszowie Stronnictwo Ludowe, zaangażował się w działalność ugrupowania. Celem stronnictwa, a tym samym i Witosa, było obdarzenie mieszkańców wsi pełnią praw społecznych, gospodarczych i politycznych. Żądano m.in. powszechnego, równego, bezpośredniego i tajnego głosowania.

Podczas I wojny światowej Witos poparł tworzenie Legionów Polskich, był także gorącym zwolennikiem utworzenia państwa polskiego z ziem wszystkich zaborów, ze swobodnym dostępem do morza. Został przewodniczącym Polskiej Komisji Likwidacyjnej, przez co stał się najważniejszym politykiem ziem dawnego zaboru austriackiego.

Momentem, który na trwałe wpisał Witosa w poczet Ojców Niepodległości było objęcie przez niego stanowiska premiera w roku 1920. Decydowały się wtedy losy młodej Polski. W zdolnościach politycznych Witosa i jego umiejętności szukania kompromisu pokładano nadzieję, że Polacy będą w stanie odeprzeć bolszewicką nawałę. Wydana przez Witosa odezwa do chłopów, w której prosił o poparcie dla rządu i wstępowanie do wojska spotkała się z powszechnym zrozumieniem. Pochodzący ze wsi żołnierze licznie zasilili szeregi armii polskiej. W kluczowym momencie wojny polsko-bolszewickiej stanowili około 70 proc. wszystkich zmobilizowanych.

Witos był powoływany na stanowisko premiera jeszcze dwukrotnie – w 1923 i 1926 r. Cieszył się ogromnym poparciem społecznym. W roku 1939 został internowany przez Niemców i bezskutecznie kuszony propozycją utworzenia kolaboracyjnego rządu. W marcu 1945 r. uprowadziło go NKWD, chcąc namówić go do współpracy z komunistami. Zabiegi mające na celu uzyskanie jego poparcia również okazały się daremne.

Wincenty Witos zmarł 31 października 1945 r. w szpitalu Bonifratrów w Krakowie. Jego pogrzeb był podniosłym wydarzeniem. Uczestniczyło w nim ponad 100 tys. ludzi, wystawiono 600 pocztów sztandarowych. Kondukt żałobny w ciągu czterech dni przemierzył drogę z Krakowa do Wierzchosławic.

„Prawdę mówić! Prawdą się kierować! Prawdy żądać! Prawdy dochodzić!” – tymi zasadami kierował się w życiu Witos. Poprzez sztukę „Trzy razy On” pragniemy pokazać jego niezłomny charakter i poczucie odpowiedzialności za sprawy narodu, które są godne naśladowania.

• Scenariusz i reżyseria: Leszek Zduń
• Muzyka: Rafał Odrobina
• Scenografia: Marek Chowaniec
• Kostiumy: Anna Macugowska
• Wizualizacje: Julia Zduń-Oborska
• Gościnnie: Zespół Pieśni i Tańca Swojacy z Wierzchosławic

Aktorzy: 

• Sebastian Ryś – Wincenty Witos
• Tomasz Osica – mężczyzna 1 
• Marceli Borowiec – mężczyzna 2 
• Maciej Wyczański – organizator wiecu oraz Józef Piłsudski 
• Magdalena Krylik – Katarzyna
• Marta Dylewska – Julia
• Sebastian Skoczeń – Juliusz Leo
• Ksawery Szlenkier – Włodzimierz Tetmajer
• Bartosz Turzyński – Tadeusz Rozwadowski 
• Leszek Zduń – Andrzej Średniawski