English version
„1 sierpnia w całej Polsce syreny przemawiają innym głosem. Przypominają nam tamten wojenny czas sprzed 81 lat, gdy wybiła godzina „W”. Godzina walki i godzina naszej wielkości. Przypominają długo wyczekiwany moment i euforię w mieście umęczonym okupacyjnymi latami. Bohaterski zryw patriotów, pragnących nade wszystko odpłacić Niemcom. W imię wolnej Warszawy, w imię niepodległej Polski” – napisał w liście skierowanym do zebranych dyrektor Oddziału IPN w Krakowie dr hab. Filip Musiał.
„Jest jedna tylko rzecz w życiu ludzi, narodów i państw, która jest bezcenna. Tą rzeczą jest honor – tak powiedział w Sejmie, odrzucając żądania Hitlera, szef polskiej dyplomacji Józef Beck. To było w maju 1939 r. Pięć lat później dla Powstańców Warszawskich honor po raz kolejny okazał się bezcenny, a utopiony we krwi niepodległościowy zryw stolicy miał pod względem moralnym i politycznym ogromne znaczenie”.
Organizatorami obchodów rocznicowych byli: wojewoda małopolski, Zarząd Okręgu Małopolska Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej i Oddział IPN w Krakowie.
Godzina „W” i powstanie warszawskie
Na mocy rozkazu dowódcy Armii Krajowej gen. Tadeusza Komorowskiego „Bora” powstanie warszawskie rozpoczęło się 1 sierpnia 1944 r. o 17.00 – godzinie „W”. Miało na celu wyzwolenie stolicy spod niemieckiej okupacji przed wkroczeniem Armii Czerwonej. Armia Krajowa i władze Polskiego Państwa Podziemnego zamierzały ujawnić się i wystąpić wobec Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego (utworzonego w Lublinie i zależnego od Stalina) w roli gospodarza, jako jedyna legalna władza niepodległej Rzeczpospolitej.
Powstanie warszawskie było elementem operacji „Burza”, czyli działań Armii Krajowej realizowanych przez cały rok 1944. Planowane na kilka dni, upadło 3 października po 63 dniach walki. Zginęło od 16 tys. do 18 tys. żołnierzy AK i od 150 tys. do 180 tys. cywilów. Po kapitulacji Warszawa została doszczętnie zniszczona przez Niemców.
O ile pod względem militarnym powstanie zakończyło się klęską, o tyle pod względem politycznym miało ogromne znaczenie. Polacy zademonstrowali dążenie do odzyskania niepodległości. Powstanie warszawskie to był w istocie heroiczny bój o wolną Polskę, który na przyszłe dziesięciolecia stał się inspiracją dla żołnierzy i działaczy podziemia niepodległościowego oraz opozycjonistów w PRL.