Archiwalna środa o żydowskiej społeczności Podgórza

„Zanim wyrosły mury. Opowieść o żydowskiej społeczności Podgórza” – taki tytuł nosiło spotkanie z cyklu „Archiwalna środa”, które 11 czerwca 2025 r. odbyło się w siedzibie krakowskiego oddziału IPN. Gościem Michała Zajdy (Oddziałowe Archiwum IPN w Krakowie) był Piotr Figiela (kierownik oddziału Muzeum Krakowa Stara Synagoga). Wkrótce opublikujemy zapis wideo wykładu.

Historia Podgórza to historia sukcesu miasta, które stworzyli w głównej mierze przybysze z okolic Krakowa i różnych części monarchii habsburskiej. Wśród nich była także społeczność żydowska. Przedsiębiorcy, tacy jak Maurycy Baruch, właściciel rodzinnej firmy produkującej cegły i kafle w Łagiewnikach, czy Bernard Liban, właściciel fabryki cementu i wytwórni wody amoniakalnej w Borku Fałęckim, a także jego bratanek Władysław, współwłaściciel firmy Kamieniołomy Liban & Ehrenpreis. Ci sami ludzie, a także wielu innych spośród Żydów podgórskich, zasiadało w Radzie Miasta Podgórza, przyczyniając się także na tym polu do rozwoju miasta.

Żydzi mieszkający w Podgórzu byli społecznością nowoczesną, jednak wierną tradycji, stąd istniało tu wiele prywatnych domów modlitwy i organizacji samopomocowych. W Podgórzu były zlokalizowane dwa cmentarze żydowskie, monumentalna hala przedpogrzebowa i dom bractwa pogrzebowego. Niemal wszystkie zostały zniszczone przez niemieckich okupantów w 1944 r., a na ich miejscu powstał niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny KL Plaszow.

Z Podgórzem związani byli także wybitni artyści żydowscy, wśród nich malarze Artur Markowicz i Leon Lewkowicz, a także światowej sławy pianista Ignacy Friedman.

Świat żydowskiego Podgórza i Krakowa bezpowrotnie zniszczyła II wojna światowa i Holokaust. Najwymowniejszym tego symbolem są mury krakowskiego getta, wzniesione na rozkaz Niemców.