Instytut Pamięci Narodowej w Krakowie

12 lutego 2025 r., w ramach cyklu „Archiwalna środa”, Albert Chudzio z oddziałowego Archiwum IPN w Krakowie wygłosił, wzbogacony prezentacją zdjęć i dokumentów, wykład o losach mieszkańców Działoszyc w okresie okupacji niemieckiej, w latach 1939-1945. Gospodarzem spotkania w naszej siedzibie przy ul. Czarnieckiego 3  był Michał Zajda (Oddział IPN w Krakowie).

Inspiracją do przedstawienia tego tematu były m.in. znajdujące się w IPN akta sprawy karnej, prowadzonej w pierwszej instancji przez Sądy Grodzkie w Miechowie i Kazimierzy Wielkiej. Z akt tych wyłania się obraz godnych potępienia zachowań kilkunastu mieszkańców Działoszyc, w dużej mierze zdeterminowane polityką niemieckiego bezprawia i terroru.

Według danych z 1921 r. liczba mieszkańców Działoszyc wynosiła 6765 (w tym tylko 1127 chrześcijan). Żydzi stanowili wówczas ponad 85 procent tutejszej populacji. Po wybuchu wojny schronienia u swych żydowskich rodzin poszukiwali ich bliscy z większych miast, takich jak Kraków, Łódź i Sosnowiec. Populacja żydowskich mieszkańców miasteczka sięgnęła w tym czasie ok. 10 tys. osób. Rok 1942 to osławiona Aktion Reinhardt, w wyniku której zgładzono również mieszkańców Działoszyc narodowości żydowskiej.

Autor prelekcji przybliżył także wydarzenia z 1944 r., w tym rozbrojenie posterunku żandarmerii niemieckiej w dniach 25-26 lipca przez połączony oddział partyzancki BCh i AK. Była to jedna z pierwszych akcji partyzanckich, zmierzających do wyzwolenia terenu dawnego powiatu pińczowskiego spod okupacji niemieckiej. Akcje te dały początek powstaniu Rzeczpospolitej Partyzanckiej.