Instytut Pamięci Narodowej w Krakowie

Po przywitaniu przybyłych delegacji, pod Pomnikiem Zagłady Romów i Sinti zabrał głos Roman Kwiatkowski, prezes Stowarzyszenia Romów w Polsce. Następnie dr Wenklar przybliżył historię „Zigeunerlager”.

Na zakończenie uroczystości złożono wieńce pod pomnikiem.

Obóz dla Romów w KL Auschwitz II-Birkenau, „Zigeunerlager”, został utworzony w lutym 1943 r. Znalazło się w nim ok. 23 tys. Romów z kilkunastu krajów Europy, głównie z Niemiec, Austrii i Czech. Przez pierwsze pół roku w wyniku głodu i chorób zginęło ok. 7 tys. z nich.

Wiosną 1944 r. cześć Romów po pogłosce, że będą wywożeni do pracy, zamknęła się w barakach z narzędziami mogącymi służyć jako broń (noże, łopaty itd.), w obawie przed masową eksterminacją. Stawili opór, odmawiając wykonania polecenia – sądzili, że zamiast do pracy trafią do komór gazowych. Niemcy nie zdecydowali się na atakowanie baraków, ale przekonali później więźniów, że faktycznie chodzi o pracę. Wyselekcjonowano grupę ok. 200 młodych Romów, którzy zostali skierowani do pracy w innych obozach, a ok. 1,5 tys. przeniesiono do KL Auschwitz I. Część z nich przeżyła.  

„Zigeunerlager” został ostatecznie zlikwidowany 2 sierpnia 1944 r. Niemcy zamordowali wówczas ok 4 tys. pozostających tam jeszcze więźniów. Łącznie w KL Auschwitz II - Birkenau zginęło ok. 21 tys. Romów. Jest to trzecia największa grupa ofiar po Żydach i Polakach.