Instytut Pamięci Narodowej w Krakowie

Instytut Pamięci Narodowej oraz Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Krakowie zapraszają na drugą dyskusję „Klerycy w wojsku: próba ateizacji". W rozmowie wezmą udział ks. prof. Józef Marecki i ks. Zygmunt Kosowski. Spotkanie poprowadzi Roman Graczyk.

Szczególnym fenomenem polityki wyznaniowej PRL-u była praktyka powoływania kleryków do wojska. Zresztą praktyka selektywna, zależna od stopnia niezależności lokalnego biskupa – co już pokazuje, że nie chodziło o obronność, ale o inne cele. Jakie?

Bez wątpienia służba wojskowa alumnów seminariów duchownych wpisywała się w plan ich ateizacji, a poprzez to – w plan ateizacji społeczeństwa. Rzecz jasna, w katolickiej Polsce, były to zamierzenia ambitne, a ich wynik niepewny. Tym niemniej przez z górą dwie dekady (1955–1979) próbowano tej metody.

Klerycy w służbie poborowej byli poddawani już to prymitywnej propagandzie, już to najróżniejszym „świeckim" pokusom, które miały zachwiać ich wyborem drogi życiowej. Celowo poddawano ich towarzystwu „eksów" (czyli byłych księży), aranżowano spotkania z młodymi kobietami, utrudniano odbywanie praktyk religijnych, ograniczano kontakt z rodziną i z seminarium duchownym, z którego pochodzili.

Była to nie tylko twarda szkoła życia, ale i skuteczne testowanie ich powołania. Ci młodzi ludzie, poddani takie próbie, musieli też znaleźć w sobie (i w zespole, który tworzyli) nadzwyczajną siłę oporu.

Pamiętnik Stanisława Gabańskiego, seminarzysty z Tarnowa, opisuje życie kleryka-żołnierza w latach 1965-1967, czyli w okresie kulminacji antykościelnej polityki ekipy Gomułki. Jest więc, dodatkowo z tego powodu, cennym źródłem do badania historii polityki wyznaniowej PRL-u.

W jakim stopniu władzom udało się przez te praktyki osiągnąć zamierzone cele? Jak klerycy-żołnierze organizowali się w obronie swoich praw i swojej katolickiej tożsamości? Jak tego rodzaju doświadczenie owocowało w ich późniejszym życiu kapłańskim? Spojrzymy na to okiem historyka Kościoła oraz okiem byłego (w latach 1977–1979) kleryka-żołnierza. 

O tym chcemy rozmawiać 18 grudnia w Bibliotece przy Rajskiej.

18 grudnia 2013, Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Krakowie, ul. Rajska 1, sala nr 315,
III piętro, godz. 18.00

Stanisław Gabański, Dobrze! Zapiski kleryka-żołnierza (1965-1967), Instytut Pamięci Narodowej, Avalon, Kraków  2013.