English version
30 kwietnia 2012 r. o godz. 17.00 w Książnicy Beskidzkiej w Bielsku-Białej (ul. Słowackiego 17a) dr Jarosław Szarek (OBEP Kraków) wygłosił wykład „Czy ktoś przebije ten mur? Sprawa Stanisława Pyjasa". Spotkanie odbyło się w ramach cyklu „Bielskie spotkania z historią”, realizowanego we współpracy Książnicy Beskidzkiej w Bielsku-Białej z Oddziałem IPN w Katowicach.
Jarosław Szarek (ur. 1963), historyk, dziennikarz, redaktor, pracownik Oddziałowego Biura Edukacji Publicznej IPN w Krakowie. Autor m.in. książek: „Czy ktoś przebije ten mur? Sprawa Stanisława Pyjasa” (2001), „Czarne Juwenalia. Opowieść o Studenckim Komitecie Solidarności” (2007).
Stanisław Pyjas, ur. 4 VIII 1953 w Gilowicach. zm. 7 V 1977 w Krakowie. Ukończył LO im. Mikołaja Kopernika w Żywcu (1972); student Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, Wydz. Filologii Polskiej (od 1972), Wydz. Filozofii (od 1975). 1975-1976 współtwórca (z Bronisławem Wildsteinem i Lesławem Maleszką), członek nieformalnej grupy studentów polonistyki, zwanej Anarchistami; po VI 1976 współorganizator protestów przeciw represjom wobec robotników Radomia i Ursusa, zbierał pieniądze i podpisy pod Listem do Sejmu PRL ws. powołania komisji parlamentarnej do zbadania przypadków łamania praworządności; 1976-1977 współpracownik KOR; w XI 1976 pomysłodawca, redaktor skierowanego do Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego i Techniki Listu protestacyjnego przeciw relegowaniu ze studiów B. Wildsteina za „obrazę kierownika praktyk zawodowych UJ”. W IV 1977 poddany prowokacji: do L. Maleszki, B. Wildsteina, Mieczysława Godynia, Andrzeja Balcerka i Bogusława Beka skierowano anonimowe listy z obelgami i pomówieniami pod adresem S. Pyjasa: że jest współpracownikiem SB, wzywające do rozprawienia się z nim, 5 V 1977 złożył (z adresatami anonimów) skargę w tej sprawie w Prokuraturze Rejonowej Kraków-Podgórze. 7 V 1977 rano znaleziono zwłoki Stanisława Pyjasa w bramie kamienicy przy ul. Szewskiej w Krakowie. Jego śmierć wywołała masowe demonstracje studenckie, tzw. Czarne Juwenalia, zakończone 15 V 1977 Czarnym Marszem, po którym pod Wawelem odczytano deklarację założycielską SKS. Dotychczasowe śledztwa z 1977 i 1991 w sprawie przyczyn śmierci S. Pyjasa umorzono; w 2008 rozpoczęto kolejne (na wniosek IPN). Odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (2006). Do 7 V 1976 rozpracowywany przez Wydz. III KW MO w Krakowie w ramach SOS/SOR krypt. Optymiści; od VII 1976 w ramach SOR krypt. Niepoprawni. („Encyklopedia Solidarności. Opozycja w PRL 1976–1989”)