Instytut Pamięci Narodowej w Krakowie

W sobotę 28 października 2023 r. mieliśmy dodatkowe atrakcje. Rano można było poddać się profesjonalnemu malowaniu ciała, a w południe przy naszym stoliku zasiadł Hubert Ronek, autor rysunków do serii komiksów „Wojenna odyseja Antka Srebrnego”. Przez trzy godziny bez przerwy rysował dedykacje, ale to dla niego betka, bo rękę do rysowania ma przecież przyzwyczajoną.

Po południu nasze stoisko odwiedził dr Mateusz Szpytma, zastępca prezesa IPN, popularyzator historii rodziny Ulmów, współtwórca i pierwszy szef Muzeum Polaków Ratujących Żydów w Markowej na Podkarpaciu, autor publikacji „Sprawiedliwi i ich świat w fotografii Józefa Ulmy”. Nabywcy książki mogli porozmawiać z autorem, zdobyć jego podpis i dedykację.

Polecamy publikacje IPN oraz gry edukacyjne

► Mateusz Szpytma, „Sprawiedliwi i ich świat w fotografii Józefa Ulmy”, Wydanie 3, zmienione, Warszawa 2023, 168 s., ISBN 978-83-8229-842-0

Józef Ulma był ogrodnikiem i działaczem społecznym. Jako fotograf amator dokumentował życie rodzinnej wsi Markowa na Podkarpaciu. Na wielu zdjęciach uwiecznił żonę Wiktorię oraz małe dzieci: Stasię, Basię, Władzia, Franusia, Antosia i Marysię. W 1942 r. Ulmowie przyjęli pod swój dach poszukujących pomocy Żydów z Markowej i Łańcuta – z rodzin Goldmanów, Grünfeldów i Didnerów. Półtora roku później, 24 marca 1944 r., wszyscy zostali zamordowani przez niemieckich żandarmów. Józef i Wiktoria Ulmowie w 1995 r. zostali uhonorowani pośmiertnie tytułem Sprawiedliwych wśród Narodów Świata, w 10 września 2023 r. beatyfikowani.

► Tomasz Łabuszewski, Michał Konarski, Hubert Ronek, „Wojenna odyseja Antka Srebrnego 1939-1946”. Zeszyt 11. „Targi mińskie" 1942 r., Warszawa 2023, 52 s., ISBN 978-83-8229-804-8

Nowy numer „Antka”! W komiksie przedstawiono historię Janki Wydry i drogę, która ostatecznie zawiodła ją w szeregi II Korpusu Polskich Sił Zbrojnych pod Monte Cassino. Cofamy się do prapoczątków serii czyli obrony Grodna i poznajemy działalność Wydzielonej Organizacji Dywersyjnej „Wachlarz”.

► „Autonomiczny Wydział Wschodni Solidarności Walczącej”, red. nauk. Cecylia Kuta, Kraków–Warszawa 2023, 320 s., ISBN 978-83-8229-790-4

Zbiór jedenastu artykułów poświęconych Solidarności Walczącej, z wyróżnieniem Autonomicznego Wydziału Wschodniego. Autorzy opisali struktury Solidarności Walczącej, formy jej działalności i współpracę z opozycją antykomunistyczną w krajach bloku wschodniego. Odrębną część opracowania stanowią wspomnienia przedstawicieli organizacji gruzińskich, tatarskich, ukraińskich i litewskich dotyczące pomocy udzielanej przez Solidarność Walczącą ugrupowaniom antysowieckim działającym w ZSRS. Pierwszoplanowym celem kilkuosobowej grupy tworzącej Autonomiczny Wydział Wschodni była konsolidacja środowisk antykomunistycznych w Europie Środkowo-Wschodniej, zwłaszcza na terenie Związku Sowieckiego. Finalnym rezultatem prowadzonych działań miał być rozpad imperium sowieckiego, co nastąpiło w 1991 r.

Publikacja w ramach Centralnego Projektu Badawczego IPN: „Solidarność” i opór społeczny 1956-1989.

► „Opozycja studencka w Polsce i na Węgrzech w latach 1956-1989. Wybrane zagadnienia / Egyetemista ellenzéki mozgalmak Lengyelországban és Magyarországon 1956–1989 között. Kiemelt témakörök”, red. Krisztina Rotár, Michał Wenklar, IPN, Samorząd Polski w Szeged, Kraków–Warszawa–Segedyn 2022, 248 s., ISBN 978-83-8229-661-7

Książka poświęcona wybranym zagadnieniom związanym z historią studenckich działań opozycyjnych w Polsce i na Węgrzech w latach 1944-1989. Znajduje się w niej osiem artykułów napisanych przez polskich i węgierskich historyków, w których przedstawiono działalność studentów w 1956 r., 1968 r. i w okresie powstawania opozycji lat 70. i 80. Szczególną uwagę zwrócono na kontakty polsko-węgierskie.
Publikacja w ramach Centralnego Projektu Badawczego „»Solidarność« i opór społeczny 1956-1989”. Seria wydawnicza Oddziału IPN w Krakowie.

► Ryszard Kotarba, „Żydzi Krakowa w dobie zagłady (ZAL/KL Plaszow)”, Kraków–Warszawa 2022, 828 s., ISBN 978-83-8229-600-6

Książka ukazuje znaczący fragment dziejów Żydów krakowskich w okresie okupacji niemieckiej, szczególnie w czasie funkcjonowania obozu pracy (potem koncentracyjnego) w Płaszowie. Jest pracą popularnonaukową opartą na najbardziej wartościowych źródłach, głównie wytworzonych tuż po wojnie, mniej zaś na wspomnieniach publikowanych dziesiątki lat później i literaturze historycznej. Podstawą dokumentacyjną publikacji są bogate zbiory w archiwach Instytutu Pamięci Narodowej i Żydowskiego Instytutu Historycznego, ale również Archiwum Narodowego w Krakowie, Muzeum Krakowa, czy elektroniczne kopie relacji z Instytutu Pamięci Męczenników i Bohaterów Holocaustu Yad Vashem. Ponieważ oryginalne akta dotyczące tej tematyki zachowały się fragmentarycznie, bezcennym źródłem są setki tomów akt prokuratorskich i sądowych, tysiące zeznań i relacji ludzi prześladowanych.

► NOWOŚĆ. Wojciech Muszyński, „Bolesław Piasecki. Początki drogi (1915-1944)”, IPN, Instytut Dziedzictwa Myśli Narodowej im. Romana Dmowskiego i Ignacego Jana Paderewskiego, Warszawa 2023, 680 s. + 24 s. wkł. zdj., ISBN 978-83-8229-806-2

Praca biograficzna o Bolesławie Piaseckim, opisuje pierwsze 15 lat jego politycznej działalności w II RP i okresie wojny. Została podzielona na pięć części, które w układzie chronologicznym przedstawią różne aspekty jego aktywności jako ideologa i przywódcy narodowego radykalizmu, jednego z najbardziej skrajnych nurtów polskiego nacjonalizmu lat 30. XX w., a później konspiratora i uczestnika walki zbrojnej z okupantem niemieckim i sowieckim.

► NOWOŚĆ. „Polska pod reżimem komunistycznym. Rok 1945. Anatomia okupacji kraju w raportach cywilnych i wojskowych instytucji Rządu RP na Uchodźstwie”, red. Jolanta Mysiakowska-Muszyńska, Wojciech J. Muszyński, Warszawa 2023, 400 s., ISBN 978-83-8229-820-8

Zamieszczone w niniejszym tomie dokumenty, pochodzące z zasobów Studium Polski Podziemnej oraz Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie – w przeważającej części wcześniej niepublikowane – ukazują różnorodne aspekty życia politycznego, społecznego, gospodarczego i intelektualnego w 1945 r. w Polsce pojałtańskiej, a także na dawnych Kresach Wschodnich II RP – szczególnie cenne w odniesieniu do kluczowych dla przedwojennej kultury polskiej Wilna i Lwowa.

► NOWOŚĆ. Adam Pleskaczyński, „Czas bestii. Terror w okupowanej Polsce 1939–1945”, Poznań-Warszawa 2023, 496 s., ISBN 978-83-8229-830-7

Zawierający 1200 archiwalnych zdjęć album jest największym wydanym zbiorem fotografii prezentującym oblicza niemieckiego i sowieckiego terroru na okupowanych w latach II wojny światowej ziemiach polskich. Przedstawiono w nim eksterminację polskiej inteligencji i ponurą codzienność okupowanej Polski: masowe egzekucje, aresztowania, pacyfikacje polskich wsi, ale również zagładę ludności żydowskiej, deportacje, wywózki na roboty przymusowe do Niemiec i do sowieckiego Gułagu, funkcjonowanie więzień i wszelkiego rodzaju obozów. Wyselekcjonowany materiał ikonograficzny został opracowany po przeanalizowaniu zawartości liczących kilkadziesiąt tysięcy zdjęć zbiorów Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej i wielu innych instytucji w Polsce i za granicą.

► NOWOŚĆ. „Kryzys w partii – partia w kryzysie. Ostatnia dekada PZPR”, red. Tomasz Kozłowski, Michał Siedziako, Warszawa 2023, 464 s., ISBN 978-83-8229-648-8

Lata 80. XX w. były dla Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej czasem permanentnego kryzysu. Jego finał stanowiło wezwanie Mieczysława F. Rakowskiego – „Sztandar wyprowadzić” – i samorozwiązanie partii na jej ostatnim zjeździe w styczniu 1990 r. Teksty zgromadzone w prezentowanym tomie pomagają zrozumieć, co doprowadziło do jej ostatecznego upadku.

Publikacja w ramach Centralnego Projektu Badawczego IPN „Ruch komunistyczny i aparat władzy”.

► NOWOŚĆ. Daniel Koreś, „W cieniu wyroku na miasto. Pułkownik dyplomowany Józef Szostak »Filip« (1897–1984). Biografia szefa Oddziału III i szefa operacji KG AK”, IPN, Wojskowe Biuro Historyczne, Wrocław–Warszawa 2023, 768 s. + 80 s. wkł. zdj., ISBN 978-83-8229-759-1

To biografia kontekstowa płk. dypl. Józefa Szostaka „Filipa” (1897-1984), szefa Oddziału III i szefa operacji KG AK. Życie i kariera zawodowa tego wybitnego oficera, kawalerzysty i sztabowca były przede wszystkim pretekstem do przeprowadzenia szczegółowej i krytycznej analizy procesu decyzyjnego w KG AK w ostatniej dekadzie lipca 1944 r. W rezultacie wypracowano nowe, pogłębione spojrzenie na jeden z kluczowych problemów polskiej historii najnowszej. Ponadto po raz pierwszy w dotychczasowym dorobku historiografii tak drobiazgowo poddano surowej ocenie działalność w czasie powstania warszawskiego sztabu ścisłego dowódcy AK, którego Szostak „Filip” był jedną z kluczowych postaci.