Instytut Pamięci Narodowej w Krakowie

Józefa Machay-Mikowa była, obok brata ks. Ferdynanda Machaya, jednym z najbardziej zasłużonych bojowników o przyznanie Polsce po I wojnie światowej zamieszkałych przez polskich górali obszarów Orawy. W okresie międzywojennym, wraz z mężem Emilem Miką, pracowała społecznie na rzecz rozwoju kulturalnego i ekonomicznego polskiej Orawy. Podczas II wojny światowej pełniła odpowiedzialną funkcję szefa łączności oraz oficera płatnika w Okręgu Krakowskim Tajnej Organizacji Wojskowej - konspiracyjnej organizacji tworzonej przez płk. Jana Mazurkiewicza na bazie siatki tzw. dywersji pozafrontowej. Aresztowana 3 maja 1941 r., torturowana przez Gestapo w śledztwie w Krakowie i Zakopanem, zmarła 14 października 1942 r., najprawdopodobniej zamordowana zastrzykiem z fenolu. Została pochowana na Cmentarzu Salwatorskim, gdzie spoczywa we wspólnym grobowcu z braćmi Ferdynandem, Karolem i Eugeniuszem.