English version
Po mszy w imbramowickim kościele św. Benedykta Opata głos zabrał dyrektor Oddziału Instytutu w Krakowie dr hab. Filip Musiał, który przypomniał, że podczas II wojny światowej Niemcy wymordowali 70 proc. społeczności Romów i Sinti w Europie. Razem z Marcinem Tatarą z Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego przekazał akt opieki nad romska mogiłą na ręce Elżbiety Orczyk, przedstawicielki Szkoły Podstawowej im. św. Królowej Jadwigi w Suchej. Do zebranych zwrócił się także wójt gminy Trzyciąż Roman Żelazny, a prezes Stowarzyszenia Romów w Polsce Roman Kwiatkowski wyraził słowa podziękowania.
Dalsza część uroczystości odbyła się na cmentarzu parafialnym, gdzie poświęcono pomnik na mogile wojennej Romów. IPN reprezentowali także dr Maciej Korkuć, naczelnik Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa oraz Maria Konieczna. Po uroczystościach przedstawiciele Instytutu i wójt Trzyciąża złożyli wiązankę kwiatów na pobliskiej mogile powstańców styczniowych.
Niemiecka zbrodnia
2 lutego 1943 r. funkcjonariusze niemieckiego Jagdkommando zamordowali w Imbramowicach 43 osoby narodowości romskiej. Wśród ofiar byli zarówno mężczyźni, kobiety i dzieci. Dzień później do siedziby niemieckiej policji w Wolbromiu przetransportowano jeszcze siedem osób narodowości romskiej, które wcześniej uniknęły rozstrzelania. One również zostały przez Niemców wywiezione na skraj lasu i rozstrzelane.
Niemiecki oddział do zadań specjalnych Jagdkommando został utworzony w Miechowie na początku 1943 r. W ciągu kilku miesięcy dokonał na terenie Kreishauptmannschaft Miechow wielu zbiorowych zbrodni na Polakach, Żydach i Romach. Dowódcami oddziału byli niemieccy żandarmi. Rzeczywistym kierownikiem większości zbrodniczych akcji był dobrze zorientowany w terenie granatowy policjant z Miechowa, renegat Kazimierz Nowak. Za zasługi dla Niemców uzyskał status volksdeutscha. To on dowodził akcją wymordowania Romów w Imbramowicach.
Kara
Za zbrodnie na obywatelach RP Kazimierz Nowak został w imieniu państwa polskiego skazany na śmierć. Żołnierze Armii Krajowej wykonali na nim wyrok 24 czerwca 1943 r. W wyniku zamachu Nowak został ciężko ranny. Zmarł w miechowskim szpitalu po kilku dniach.
Pamięć
W 1954 r. ciała zamordowanych Romów zostały ekshumowane z dołów śmierci i przeniesione na cmentarz parafialny w Imbramowicach. Wybudowano skromną mogiłę. W ziemny kopczyk otoczony metalowym płotkiem wbity był metalowy krzyż. Obok wyrosły dużych rozmiarów drzewa, których korzenie niszczyły miejsce pochówku.
Dzięki zabiegom księdza proboszcza z Imbramowic mogiłą zainteresowali się pracownicy IPN. Powstał pomnik, którego odsłonięcie musieliśmy przesunąć z uwagi na pandemię koronawirusa.
