Instytut Pamięci Narodowej - Kraków

https://krakow.ipn.gov.pl/pl4/nauka-i-edukacja/edukacja-1/przystanek-historia/246306,Czeslaw-Los-Lesny.html
20.08.2026, 13:06

Czesław Łoś „Leśny”

19 sierpnia 1946 r. w Celinach koło Iwanowic Włościańskich zginął z rąk członka Polskiej Partii Robotniczej Czesław Łoś „Leśny”, żołnierz poakowskiego oddziału partyzanckiego w powiecie miechowskim.

19.08.2026

Czesław Łoś urodził się 30 października 1926 r. w Rzeżuśni w powiecie miechowskim. Jego rodzice prowadzili gospodarstwa rolne. Wiosną 1946 r. został żołnierzem niepodległościowego oddziału poakowskiego dowodzonego przez Franciszka Zawrzykraja „Wichra”, „Zdankiewicza”. Oddział ten powstał kilka miesięcy wcześniej, latem 1945 r. Liczył ponad 20 członków i operował głównie w południowo-zachodniej części powiatu miechowskiego. Przeprowadził ok. 20-30 akcji o charakterze karno-porządkowym (przeciwko członkom PPR i funkcjonariuszom bezpieki), a także rekwizycyjnym i propagandowym.

Po wstąpieniu Łosia do oddziału jego działalność uległa intensyfikacji. Żołnierze okresowo ukrywali się również na terenie woj. śląskiego, w rejonie Sosnowca i Będzina. Prawdopodobnie na tym terenie 13 czerwca 1946 r. podczas próby zatrzymania, zginął dowódca Franciszek Zawrzykraj, a bezpieka aresztowała Łosia. W areszcie podpisał zobowiązanie do współpracy, ale uwolniony, kontynuował działalność zbrojną i był inicjatorem dalszych akcji oddziału. W materiałach bezpieki jest odnotowany jako jego kolejny dowódca, trudno jednak ustalić na ile funkcję taką faktycznie pełnił.

W okresie od marca do lipca 1946 r. „Leśny” brał udział m.in. w akcji rekwizycji broni na posterunku MO w Siedliskach koło Miechowa, w rekwizycjach na cele konspiracyjne gotówki i towarów w spółdzielniach w Wysocicach, Antolce i Imbramowicach, w konfiskacie gotówki na stacji PKP w Słomnikach, gdzie postrzelono dwóch żołnierzy Armii Czerwonej, w rozbrojeniu członków ORMO w Smrokowie, Czaplach Wielkich i Rzeżuśni. 28 czerwca 1946 r. uczestniczył w likwidacji członka PPR Stefana Grzywnowicza w Imbramowicach. Akcję tę poprzedziło ostrzeżenie skierowane do Grzywnowicza, aby zaprzestał zwalczania podziemia niepodległościowego.

Czesław Łoś zginął 19 sierpnia 1946 r.  podczas próby likwidacji członka PPR Piotra Łącznego w Celinach, niewielkiej wsi położonej na północ od Iwanowic Włościańskich. Prawdopodobnie akcja miała być egzekucją za działalność komunistyczną Łącznego. Gdy partyzanci usiłowali wtargnąć do domu pepeerowca, ten otworzył ogień, na miejscu zabił „Leśnego” i ranił jednego z żołnierzy.

Po śmierci Łosia walka pozostałych żołnierzy uległa osłabieniu. Jesienią 1946 r.  większość z nich została aresztowana przez miechowski UB.

Tekst Cezary Brożek