Założycielem Organizacji Małego Sabotażu „Wawer”, działającej w latach 1939-1945, był instruktor harcerski Aleksander Kamiński. Konspiratorzy wypisywali na murach niemieckich kin, do których chodzili Polacy, obraźliwe hasła, zniechęcające do tego rodzaju rozrywek, malowali na ulicach kotwice – symbole Polski Walczącej, tłukli szyby wystawowe w zakładach fotograficznych, które wystawiały w witrynach zdjęcia niemieckich oficerów, itp. Poza Warszawą zorganizowany mały sabotaż prowadzony był głównie przez członków Szarych Szeregów.
Uczestnicy konkursu – w odrębnych kategoriach uczniowie szkół podstawowych i średnich – mogli wybrać wykonanie pracy plastycznej, pisemnej lub multimedialnej. Na konkurs wpłynęło łącznie ponad 180 prac. Organizatorów – Oddział IPN w Krakowie i Chorągiew Krakowską ZHP im. Tadeusza Kościuszki – szczególnie ucieszył wzrost popularności kategorii prace pisemne i multimedialne.
Nagrody wręczyli laureatom konkursu: dyrektor krakowskiego oddziału IPN dr hab. Filip Musiał, wicemarszałek Województwa Małopolskiego Ryszard Pagacz, pełnomocniczka wojewody małopolskiego Paulina Dziób i komendant Chorągwi Krakowskiej ZHP hm. Artur Walkowiak.
Patronat honorowy nad konkursem sprawowali: wojewoda małopolski Krzysztof Jan Klęczar, marszałek Województwa Małopolskiego Łukasz Smółka, starosta tarnowski Jacek Hudyma, Kuratorium Oświaty w Krakowie, Naczelniczka Związku Harcerstwa Polskiego, Muzeum Krakowa i Muzeum Armii Krajowej im. gen. Emila Fieldorfa „Nila” w Krakowie.
Wyniki konkursu „Tak jak ptaki na wolności”. Harcerze w obliczu II wojny światowej. Konspiracyjna Organizacja Małego Sabotażu „Wawer”. Edycja 2025-2026
Prace plastyczne, szkoły podstawowe
I miejsce
- Patrycja Iwanicka – Publiczna Szkoła Podstawowa w Kołaczycach / 307 Kołaczycka Grunwaldzka Drużyna Harcerska Wilki im. Andrzeja Małkowskiego
- Magdalena Patoła – SP z Oddziałami integracyjnymi nr 98 w Krakowie
II miejsce
- Maja Zagórda – Zespół Szkół i Placówek Oświatowych im. Mikołaja Kopernika w Kalwarii Zebrzydowskiej
- Oliwia Broda – Zespół Szkoły Podstawowej i Przedszkola w Ilkowicach
III miejsce
- Wojciech Rudzielewicz – SP nr 2 w Brzeszczach
- Anna Owsianka – SP z Oddziałami integracyjnymi nr 98 w Krakowie
Wyróżnienia
- Eliza Ortman – Samorządowy Zespół Szkolno-Przedszkolni nr 2 w Chełmku, 4 DSH „Ogniste Płomyki” Hufiec Trzebinia
- Anna Baca – SP w Kukowie
- Natalia Matuszyk – Zespół Szkolno-Przedszkolny w Wysowej-Zdroju
- Aleksandra Kilian – SP im. Stanisława Wyspiańskiego w Żabnie / 5 TDH im. Janusza Korczaka w Żabnie
- Mikołaj Ingarden – SP nr 1 w Myślenicach / 3,14 MDSH „Awangarda” Hufiec Myślenice
- Wyróżnienie dla szkoły – Drużyna Nieprzepartego Szlaku „Żywioły” przy Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym im. Ks. J. Twardowskiego w Bochni
- Patrycja Król, Kamila Buczek, Wiktoria Piotrowicz, Bartłomiej Stokłosa
Prace plastyczne, szkoły średnie
I miejsce
- Kamila Stępniak – Zespół Szkół Zawodowych im. św. Królowej Jadwigi w Bieczu
- Wiktoria Kulig – Zespół Szkół Poligraficzno-Medialnych im. Zenona Klemensiewicza w Krakowie
II i III miejsce
Nie przyznano
Prace pisemne, szkoły podstawowe
I miejsce
- Emilia Roman – Dziewczyna i drzewo – 12 Drużyna Starszoharcerska „Źródło”
II miejsce
- Anna Figlewicz – SP nr 164 in. Błogosławionej Franciszki Siedliskiej w Krakowie
III miejsce
- Marek Fronczek – SP nr 66 im Edwarda Dembowskiego w Krakowie
- Julia Fido – SP im. Ojca Św. Jana Pawła II w Łęgu Tarnowskim
- Małgorzata Bartyzel – SP nr 1 w Zawoi Centrum
Wyróżnienia
- Barbara Latałło-Anulewicz – Prywatna Szkoła Podstawowa im. Marszałka J. Piłsudskiego w Krakowie / 9 Podgórska Drużyna Wielopoziomowa „Deserto”
- Emilia Kilon – SP im Kardynała Stefana Wyszyńskiego Prymasa Tysiąclecia w Muchówce
Prace multimedialne, szkoły podstawowe
I miejsce
- Natalia Barakomska – SP im. Jana Pawła II w Kluczach
II miejsce
- Bartłomiej Juma – SP nr 4 w Olkuszu Wolność pisana kotwicą
III miejsce
- Emilia Kołodziej, Julia Śledź, Zuzanna Śledź, Lena Nagórzańska – SP im. Stanisława Wyspiańskiego w Żabnie
Wyróżnienie
- Jonasz Kler – Ogólnokształcąca Szkoła Muzyczna I stopnia im. Ignacego Jana Paderewskiego w Krakowie / 44 KDH im. K.K. Baczyńskiego
Prace pisemne, szkoły średnie
I miejsce
- Gabriela Czublun – I Liceum Ogólnokształcące im. W. Orkana w Limanowej
II miejsce
- Magdalena Kordeczka – I Liceum Ogólnokształcące im. W. Orkana w Limanowej
III miejsce
- Maria Bieszczad – Zespół Szkół Techniczno-Weterynaryjnych im. Bohaterów Westerplatte w Trzcianie k. Rzeszowa / 5 TDH im. Janusza Korczaka w Żabnie
- Zuzanna Sus – I LO im. K. Porodzińskiego w Tarnowie
Wyróżnienie
- Łucja Matras – XI Liceum Ogólnokształcące im. Marii Dąbrowskiej w Krakowie
Prace multimedialne, szkoły średnie
I miejsce
- Karol Frączek – I Liceum Ogólnokształcące im. W. Orkana w Limanowej
II miejsce
- Natalia Wawrzon, Anna Szatko, Konrad Pabian – XVI LO im. Armii Krajowej w Tarnowie
III miejsce
- Nina Mandziej, Hubert Sygutowski – 4 DSH Watra, Hufiec Żary, Chorągiew Ziemi Lubuskiej
Wyróżnienie
- Jakub Pajor, Jakub Koral, Adam Matras, Nikodem Kowal – Zespół Szkół Elektryczno-Mechanicznych im. gen. Józefa Kustronia Nowym Sączu