Instytut Pamięci Narodowej - Kraków

Wydarzenie rozpoczęła symboliczna minuta ciszy dla poległych podczas Powstania Polaków.

W trakcie uroczystości przy Grobie Nieznanego Żołnierza wygłosił przemówienie dr hab. Karol Polejowski, który podkreślił:

- 82 lata temu Polska Armia Podziemna, działając na rozkaz swoich dowódców, stanęła do walki o wolną, niepodległą Polskę. Wypełniali w ten sposób przysięgę złożoną Bogu i Ojczyźnie. Podjęli walkę nierówną, ale przez dwa miesiące Warszawa była jedynym wolnym od obcej okupacji skrawkiem Państwa Polskiego. Przez 63 dni była tym miejscem na ziemiach polskich, gdzie biło wolne serce narodu.

Organizatorami obchodów rocznicowych byli: Oddział IPN w Krakowie, Małopolski Urząd Wojewódzki, Zarząd Okręgu Małopolska Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej.

Godzina „W” i Powstanie Warszawskie

Na mocy rozkazu dowódcy Armii Krajowej gen. Tadeusza Komorowskiego „Bora” Powstanie Warszawskie rozpoczęło się 1 sierpnia 1944 r. o 17.00 – godzinie „W”. Miało na celu wyzwolenie stolicy spod niemieckiej okupacji przed wkroczeniem Armii Czerwonej. Armia Krajowa i władze Polskiego Państwa Podziemnego zamierzały ujawnić się i wystąpić wobec Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego (zależnego od Stalina) w roli gospodarza, jako jedyna legalna władza niepodległej Rzeczpospolitej.

Powstanie Warszawskie było elementem operacji „Burza”, czyli działań Armii Krajowej realizowanych przez cały rok 1944. Planowane na kilka dni, upadło dopiero 3 października, po 63 dniach walki. Zginęło od 16 do 18 tys. żołnierzy AK i od 150 do 180 tys. cywilów. Po kapitulacji Warszawa została doszczętnie zniszczona przez Niemców.

O ile pod względem militarnym powstanie zakończyło się klęską, o tyle pod względem politycznym miało ogromne znaczenie. Polacy zademonstrowali dążenie do odzyskania niepodległości. Powstanie Warszawskie było w istocie heroicznym bojem o wolną Polskę, który na przyszłe dziesięciolecia stał się inspiracją dla żołnierzy i działaczy podziemia niepodległościowego oraz opozycjonistów w PRL.