Instytut Pamięci Narodowej - Kraków

https://krakow.ipn.gov.pl/pl4/aktualnosci/248745,Przystanek-Historia-Budapeszt-Pazdziernik-2026.html
09.10.2026, 01:12

„Przystanek Historia” Budapeszt. Październik 2026

W dniach 8-13 października 2026 r. przebywamy na Węgrzech, w ramach „Przystanku Historia” Budapeszt, którym opiekuje się krakowski oddział IPN.

08.10.2026

Nasi pracownicy w drodze na „Przystanek Historia IPN” w Budapeszcie zatrzymali się w spiskiej wsi Lendak na Słowacji, żeby złożyć kwiaty na grobie Wojciecha Halczyna.

Wojciech Halczyn (ur. 4 X 1863 r.), góral z Lendaku, był zasłużonym działaczem na rzecz przyłączenia po I wojnie światowej północnych fragmentów Spisza i Orawy do Polski. W trakcie Kongresu Wersalskiego brał udział w delegacji ze Spisza i Orawy, pod kierownictwem ks. Ferdynanda Machaya, do Paryża, żeby bezpośrednio u aliantów upomnieć się o korzystny dla odrodzonej Polski przebieg granicy z powstałą wówczas Czechosłowacją.  Uczestniczył m.in. w spotkaniu z prezydentem T. W. Wilsonem. Ponieważ miał za sobą doświadczenie emigracyjnej pracy w USA, mógł swobodnie rozmawiać po angielsku.

Kiedy postanowiono o przeprowadzeniu na Śląsku Cieszyńskim, Spiszu i Orawie plebiscytu, Wojciech Halczyn zaangażował się w pracę agitacyjną przed zapowiadanym głosowaniem. Niestety, w obliczu wojny-polsko bolszewickiej strona polska zgodziła się w zamian za mgliste obietnice alianckiej pomocy na rezygnację z plebiscytu. Nowa granica została wyznaczona arbitralną decyzją Rady Ambasadorów, Lendak pozostał w Czechosłowacji. Wojciech Halczyn przez kilka kolejnych lat mieszkał w Nowym Targu, obawiając się represji ze strony czechosłowackiej, później wrócił do rodzinnej wioski, gdzie ubogo żył do śmierci w 1932 r. Ufundowany w 1935 r. przez dawnych współpracowników nagrobek w języku polskim, został później zamieniony na nowy, ze słowackimi napisami. Delegacja IPN złożyła na nim kwiaty cztery dni po kolejnej rocznicy urodzin Wojciecha Halczyna.