Instytut Pamięci Narodowej - Kraków

https://krakow.ipn.gov.pl/pl4/aktualnosci/240702,81-rocznica-smierci-plk-Narcyza-Wiatra-Zawojny-Krakow-21-kwietnia-2026.html
16.04.2026, 17:47

81. rocznica śmierci płk. Narcyza Wiatra „Zawojny” – Kraków, 21 kwietnia 2026

Oddział IPN w Krakowie i wojewoda małopolski zapraszają na uroczystość w 81. rocznicę śmierci płk. Narcyza Wiatra „Zawojny”, działacza ludowego, komendanta Batalionów Chłopskich na Małopolskę i Śląsk, oficera Armii Krajowej.

21.04.2026

W programie uroczystości, która odbędzie się 21 kwietnia 2026 r. na Plantach między ulicami Dominikańską i Sienną (miejsce śmierci zamordowanego przez UB płk. „Zawojny”) jest m.in. złożenie kwiatów i zapalenie zniczy. Początek o godz. 9.00.

Narcyz Wiatr „Zawojna” (1907-1945)

Urodził się w wiejskiej rodzinie w Stróżach Niżnych koło Nowego Sącza. Studia prawnicze skończył w Poznaniu. Tam zaangażował się w działalność w ruchu ludowym. Należał m.in. do Wielkopolskiego Związku Młodzieży Wiejskiej „Społem” i Związku Młodzieży Wiejskiej „Wici”.

Po studiach wrócił w rodzinne strony. Został członkiem Zarządu Powiatowego ZMW „Wici” w Grybowie, a w 1935 r. prezesem „Wici” powiatu sądeckiego i członkiem Stronnictwa Ludowego. Za swą działalność, zwłaszcza udział w protestach, trafił do więzienia, a w 1937 r. – do obozu w Berezie Kartuskiej. Nadal jednak organizował strajki chłopskie. Bronił też ludowców w procesach sądowych.

W sierpniu 1939 r. został zmobilizowany i trafił do 1. Pułku Strzelców Podhalańskich. Po kampanii wrześniowej wrócił w Nowosądeckie. Włączył się w działalność konspiracyjną, używał pseudonimu „Zawojna”. Od 1940 r. był komendantem Obwodu Nowy Sącz Batalionów Chłopskich, a rok później komendantem Okręgu VI BCh. Organizował m.in. akcje przeciwko ściąganiu kontyngentów żywnościowych przez Niemców. Od marca 1944 r. był członkiem Okręgowego Kierownictwa Ruchu Ludowego w Krakowie.

Od stycznia 1945 r. Wiatra poszukiwał UB. Na jego trop bezpieka wpadła poprzez kobietę, która starała się znaleźć swego aresztowanego brata. „Zawojna” zginął 21 kwietnia 1945 r. na Plantach od kul zabójców związanych z komunistycznymi organami bezpieczeństwa. Komunistyczna prokuratura wszczęła wówczas śledztwo, ale umorzyła je, a akta zniszczono. Ponownie śledztwo ruszyło po 1956 r. i także nie przyniosło rezultatu, choć sprawcy zabójstwa żyli i działali w ZSL. Jednego z nich oskarżono dopiero w latach 90. Był już chory, zmarł w 2003 r. a przed wydaniem wyroku.