-
Helena Oremus przy sztandarze Związku Więźniów Politycznych Okresu Stalinowskiego. Lata 90. XX wieku
W uroczystościach żałobnych, które odbyły się 14 sierpnia 2024 r. w Izdebniku (pow. wadowicki) uczestniczył Rafał Dyrcz, naczelnik Oddziałowego Archiwum IPN w Krakowie, który odczytał list wystosowany przez dyrektora oddziału.
Helena Oremus z domu Budziaszek (1930-2024) pochodziła z Morawicy pod Krakowem. Od 1952 r. utrzymywała korespondencyjną łączność ze swym kuzynem Janem Szponderem, przekazując mu wieści z kraju. Szponder, były żołnierz Narodowej Organizacji Wojskowej, uciekł z Polski w 1949 r. i stworzył grupę informatorów. Do współpracy zaangażował także m.in. ks. Józefa Lelitę, byłego kapelana NOW. Ten ostatni został aresztowany w 1952 r.
W styczniu 1953 r. władze PRL urządziły pokazową rozprawę, nazwaną w mediach procesem kurii krakowskiej. Helena Oremus, która pełniła również funkcję skrzynki kontaktowej ks. Lelity, została skazana w osobnym procesie w kwietniu 1953 r. Komunistyczny Wojskowy Sąd Rejonowy w Krakowie wymierzył jej 15 lat więzienia. Po amnestii 1956 r. wyszła na wolność.
Od 1989 r. Helena Oremus współtworzyła organizacje kombatanckie, zrzeszające weteranów walk o wolność Polski, m.in. Związek Więźniów Politycznych Okresu Stalinowskiego, a do zasobu archiwalnego IPN przekazała liczne pamiątki związane z działalnością Jana Szpondera oraz własną.