Instytut Pamięci Narodowej - Kraków

W ceremonii, która ze względu na stan zdrowia sędziego Jankowskiego (ma blisko 97 lat) odbyła się w prywatnym mieszkaniu w Warszawie, wzięli udział zastępca prezesa IPN dr Mateusz Szpytma, dyrektor krakowskiego oddziału Instytutu dr hab. Filip Musiał i naczelnik delegatury w Kielcach dr Robert Piwko wraz ze współpracownikami.

Sędzia Andrzej Jankowski

Urodził się 30 października 1927 r. w Hrubieszowie. Po wybuchu II wojny światowej jego rodzina przeniosła się na Kielecczyznę. W czasie okupacji niemieckiej ukończył gimnazjum na tajnych kompletach, a po wojnie studia prawnicze na Uniwersytecie Jagiellońskim.

Jako sędzia w 1967 r. został oddelegowany do Okręgowej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Kielcach na stanowisko jej kierownika. Prowadził najtrudniejsze śledztwa dotyczące zbrodni popełnionych na mieszkańcach Kielecczyzny przez funkcjonariuszy różnych formacji niemieckich.

Dobrym przykładem jego osobistego zaangażowania na rzecz pociągnięcia do odpowiedzialności niemieckich zbrodniarzy wojennych jest postępowanie w sprawie zbrodni popełnionych przez funkcjonariuszy 62. zmotoryzowanego plutonu żandarmerii. Wiosną i latem 1943 r. w rejonie Łysogór zamordowali ponad 400 mieszkańców z około 30 miejscowości. Zespołowi kierowanemu przez sędziego Jankowskiego udało się zgromadzić materiał sądowy, a następnie przedstawić zarzuty Albertowi Schusterowi. W 1973 r. niemiecki zbrodniarz został skazany na karę śmierci przez sąd w Karl-Marx-Stadt (Chemnitz).

Sędzia Andrzej Jankowski prowadził także śledztwo w sprawie pacyfikacji Michniowa (woj. świętokrzyskie, pow. skarżyski). Niemcy przeprowadzili ją 12 i 13 lipca 1943 r. W zemście za pomoc niesioną przez mieszkańców wsi partyzantom, funkcjonariusze kilku formacji policyjnych zamordowali 204 osoby (kobiety, dzieci i mężczyzn). Kilkadziesiąt osób spłonęło żywcem. Po ograbieniu całą wieś spalono. W 2017 r. ustanowiono nowe święto państwowe – Dzień Walki i Męczeństwa Wsi Polskiej. Jest ono obchodzone 12 lipca, m.in. dla upamiętnienia ofiar z Michniowa.

Od 1984 roku do przejścia na emeryturę w 1997 r. sędzia Andrzej Jankowski pełnił funkcję dyrektora Okręgowej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Kielcach. Osobiście przesłuchał setki świadków niemieckich zbrodni, także w miejscach wydarzeń historycznych. Prowadził rozlegle badania terenowe wśród mieszkańców wsi regionu kieleckiego. Uczestniczył również w procesach zbrodniarzy niemieckich, organizowanych w NRD i RFN.

Wobec masowego niszczenia dokumentacji przez niemiecką administrację okupacyjną źródła powstałe dzięki pracy byłej Okręgowej Komisji w Kielcach, w tym także sędziego Jankowskiego, stanowią dziś podstawowy materiał archiwalny wykorzystywany do badań nad skalą i przebiegiem zbrodni popełnionych przez Niemców na ludności cywilnej.

Do 15 marca 2006 r., jako sędzia w stanie spoczynku, Andrzej Jankowski był kierownikiem Delegatury IPN w Kielcach. Jego działalność śledcza znalazła również inne pole eksploatacji. Na podstawie zbieranych materiałów do poszczególnych śledztw napisał kilkanaście artykułów naukowych, poświęconych martyrologii wsi kieleckiej w czasie II wojny światowej. W 2011 r. wraz z dr. Tomaszem Domańskim z kieleckiej delegatury IPN opublikował pierwszą w regionie monografię, ukazującą skalę zbrodni niemieckich popełnionych na mieszkańcach kieleckiej wsi.

Andrzej Jankowski pracę zawodową łączył z zamiłowaniem do turystyki. Był prezesem Koła Świętokrzyskich Przewodników i wychowawcą wielu pokoleń przewodników. Jako sędzia, a wcześniej żołnierz Armii Krajowej (porucznik) i członek Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej, aktywnie włączył się w organizację uroczystości patriotycznych. Był orędownikiem idei utworzenia Mauzoleum Martyrologii Wsi Polskich w Michniowie oraz Muzeum Więzienia Kieleckiego. Jest również członkiem Kieleckiego Towarzystwa Naukowego.