Instytut Pamięci Narodowej - Kraków

https://krakow.ipn.gov.pl/pl4/aktualnosci/202085,Odsloniecie-pomnika-upamietniajacego-zaloge-liberatora-Sil-Powietrznych-Poludnio.html
03.03.2026, 00:00

Odsłonięcie pomnika upamiętniającego załogę liberatora Sił Powietrznych Południowej Afryki (SAAF)

2 czerwca 2024 r. w centrum Ostrowa (gmina Proszowice) odsłonięto pomnik, upamiętniający załogę liberatora, który został strącony i rozbił się w tej miejscowości podczas powrotu ze zrzutu broni dla powstańczej Warszawy. W wydarzeniu wziął udział dr hab. Filip Musiał, dyrektor Oddziału IPN w Krakowie. Obecni byli również m.in. ambasador RPA w Polsce Nomvule Mngomezulu oraz Attaché Obrony Ambasady Brytyjskiej w Warszawie Chris Brown.

02.06.2024
  • Odsłonięcie pomnika upamiętniającego załogę liberatora Sił Powietrznych Południowej Afryki (SAAF). Fot. IPN
  • Odsłonięcie pomnika upamiętniającego załogę liberatora Sił Powietrznych Południowej Afryki (SAAF). Fot. IPN
  • Odsłonięcie pomnika upamiętniającego załogę liberatora Sił Powietrznych Południowej Afryki (SAAF). Fot. IPN
  • Odsłonięcie pomnika upamiętniającego załogę liberatora Sił Powietrznych Południowej Afryki (SAAF). Fot. IPN
  • Odsłonięcie pomnika upamiętniającego załogę liberatora Sił Powietrznych Południowej Afryki (SAAF). Fot. IPN
  • Odsłonięcie pomnika upamiętniającego załogę liberatora Sił Powietrznych Południowej Afryki (SAAF). Fot. IPN
  • Odsłonięcie pomnika upamiętniającego załogę liberatora Sił Powietrznych Południowej Afryki (SAAF). Fot. IPN
  • Odsłonięcie pomnika upamiętniającego załogę liberatora Sił Powietrznych Południowej Afryki (SAAF). Fot. IPN
  • Odsłonięcie pomnika upamiętniającego załogę liberatora Sił Powietrznych Południowej Afryki (SAAF). Fot. IPN
  • Odsłonięcie pomnika upamiętniającego załogę liberatora Sił Powietrznych Południowej Afryki (SAAF). Fot. IPN
  • Odsłonięcie pomnika upamiętniającego załogę liberatora Sił Powietrznych Południowej Afryki (SAAF). Fot. IPN
  • Odsłonięcie pomnika upamiętniającego załogę liberatora Sił Powietrznych Południowej Afryki (SAAF). Fot. IPN
  • Odsłonięcie pomnika upamiętniającego załogę liberatora Sił Powietrznych Południowej Afryki (SAAF). Fot. IPN
  • Odsłonięcie pomnika upamiętniającego załogę liberatora Sił Powietrznych Południowej Afryki (SAAF). Fot. IPN
  • Odsłonięcie pomnika upamiętniającego załogę liberatora Sił Powietrznych Południowej Afryki (SAAF). Fot. IPN

Historia lotu samolotu Liberator EW248 P

W nocy z 16 na 17 sierpnia 1944 r. aliancki bombowiec liberator został zestrzelony przez niemiecki myśliwiec i rozbił się na polach Klimontowa i Ostrowa. 7 członków załogi zginęło podczas wybuchu trafionego bombowca. Jedyny ocalały z katastrofy lotnik z 31 Dywizjonu Południowoafrykańskich Sił Powietrznych (South African Air Force – SAAF), drugi pilot por. Johannes J.C. Groenewald, przeżył wojnę.

Po odnalezieniu Groenewalda przez członków oddziałów podziemnej Wojskowej Służby Ochrony Powstania, przewieziono go do majątku w Nagórzanach, gdzie mieściła się kwatera ppor. Bohdana Thugutta „Beteha”, dowódcy działającej na tym terenie 3 kompanii IV batalionu 120 Pułku Piechoty Armii Krajowej. Lotnika wciągnięto również do ewidencji żołnierzy alianckich, przebywających konspiracyjnie na terenie Inspektoratu Rejonowego AK Miechów. Na początku 1945 r. wrócił do Republiki Południowej Afryki.

7 członków załogi ekshumowano i złożono na cmentarzu wojskowym w Krakowie.