Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Krakowie zorganizował wyprawę edukacyjną do Bykowni na otwarcie i poświęcenie czwartego Polskiego Cmentarza Wojennego w Kijowie-Bykowni, które odbyło się 21 września 2012 r. Wyjazd był organizowany za wiedzą Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa – organizatora uroczystości.
W wyprawie uczestniczyło 49 osób, a wśród nich studenci, pracownicy naukowi Uniwersytetu Jagiellońskiego, pasjonaci historii, reprezentanci Markowej pragnący oddać hołd kapitanowi Franciszkowi Michnarowi, urodzonemu w ich miejscowości. Należy podkreślić, że w wyprawie udział wzięła młodzież szkolna wraz z pedagogami z Zespołu Szkół Budowlanych w Zakopanem oraz IV Liceum Ogólnokształcącego w Olkuszu. Są to placówki, które od dłuższego czasu współpracują z Oddziałem IPN przy organizacji różnych wydarzeń edukacyjnych.
Była to już dziewiętnasta wyprawa edukacyjna do miejsc męczeństwa Polaków podczas II wojny światowej. Pierwsza odbyła się w 2000 r. do Katynia na uroczyste otwarcie i poświęcenie Polskiego Cmentarza Wojennego, z kolei w 2011 r. uczestnicy wzięli udział w obchodach 70. rocznicy niemieckiej zbrodni na Polskich Profesorach we Lwowie i uroczystości odsłonięcia pomnika na miejscu mordu.
Plan wyprawy zakładał, że oprócz udziału w uroczystości otwarcia cmentarza w Bykowni uczestnicy zwiedzą Krzemieniec, Berdyczów, Żytomierz, Kijów oraz Lwów, a podczas trasy wysłuchają kilku prelekcji historyków z OBEP IPN w Krakowie oraz obejrzą filmy dokumentalne. Ostatniego dnia przed wyjazdem program został w niewielkim stopniu zmodyfikowany, gdyż 17 września br. zmarł kpt. Eugeniusz Cydzik – uhonorowany w 2006 r. przez IPN nagrodą Kustosz Pamięci Narodowej. Jego pogrzeb zaplanowano na 19 września br. na Cmentarzu Łyczakowskim. W związku z tym, na prośbę Prezesa IPN Łukasza Kamińskiego, uczestnicy wyprawy złożyli hołd niedawno zmarłemu i mieli zaszczyt reprezentować Prezesa oraz pracowników IPN na pogrzebie. Na grobie śp. Eugeniusza Cydzika w imieniu Prezesa IPN oraz Kapituły Nagrody Kustosz Pamięci Narodowej Mateusz Szpytma złożył wieniec i pożegnał zmarłego.
Tego dnia uczestnicy wyprawy zwiedzili Cmentarz Łyczakowski i Orląt Lwowskich, a 20 września kontynuowano program wyprawy, obejmujący zwiedzanie Krzemieńca i Berdyczowa.
21 września, po przybyciu na cmentarz w Bykowni, uczestnicy wyprawy spotkali się z Prezesem IPN Łukaszem Kamińskim, Wiceprezesem IPN Agnieszką Rudzińską oraz ks. Józefem Guzdkiem – biskupem polowym Wojska Polskiego, a następnie wzięli udział w uroczystości otwarcia ukraińskiego oraz polskiego cmentarza. Warto dodać, że uczniowie z Zakopanego byli ubrani w stroje regionalne: podhalańskie i spiskie, a uczniowie z Olkusza przybyli ze sztandarem szkoły.
Po oficjalnym zakończeniu uroczystości historycy z OBEP IPN w Krakowie i Delegatury w Kielcach (Marek Jończyk i Mateusz Szpytma) szczegółowo przedstawili uczestnikom wyprawy cztery wybrane sylwetki osób zamordowanych z tzw. ukraińskiej listy katyńskiej. Oddano im również hołd przy tabliczkach z ich nazwiskami.
Tego dnia zwiedzono Kijów, a w drodze powrotnej, 22 września – Lwów.
Za sprawy organizacyjne odpowiadali Dariusz Gorajczyk i Mateusz Szpytma. Większość prelekcji edukacyjnych przygotował Paweł Naleźniak. Do działań edukacyjnych włączył się również Marek Jończyk z Delegatury IPN w Kielcach, a Piotr Życieński z Biura Edukacji Publicznej IPN w Warszawie dokumentował fotograficznie przebieg wyjazdu. Jedną prelekcję wygłosił również dr hab. Artur Patek z Instytutu Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego. W czasie podróży zaprezentowano sześć filmów dokumentalnych.
Wykaz wykładów:
- Operacja kijowska 1920 (Paweł Naleźniak)
- Operacja polska NKWD (Paweł Naleźniak)
- Żytomierz – historia miasta i cmentarza polskiego (Paweł Naleźniak)
- Berdyczów – historia miasta i sanktuarium (Paweł Naleźniak)
- Los wiernych wyznania rzymskokatolickiego na Kresach I Rzeczpospolitej w latach 1921 – 1941 (Paweł Naleźniak)
- Kresy utracone (Paweł Naleźniak)
- Zbrodnia Katyńska w edukacji Instytutu Pamięci Narodowej (Dariusz Gorajczyk)
- Krainy historyczno-geograficzne i podział administracyjny kresów południowo-wschodnich Rzeczypospolitej w okresie staropolskim, podczas zaborów i w II RP (Dariusz Gorajczyk)
- Przebieg Zbrodni Katyńskiej ze szczególnym uwzględnieniem mordu na osobach znajdujących się na tzw. ukraińskiej liście katyńskiej (Mateusz Szpytma)
- Zbrodnie ukraińskich nacjonalistów na Polakach na Wołyniu w 1943 r. (Mateusz Szpytma)
- Architektura i program ideowy Polskiego Cmentarza Wojennego w Bykowni (Marek Jończyk)
- Przykładowe sylwetki osób z terenu Kielecczyzny znajdujące się na tzw. ukraińskiej liście katyńskiej (Marek Jończyk)
- Żydowskie okręgi autonomiczne w Związku Radzieckim (Artur Patek)