Nawigacja

Aktualności

Konferencja naukowa „Relacje polsko-żydowskie w XX wieku. Badania kontrowersje – perspektywy” – Kielce, 3 lipca 2018 (zgłoszenia do 15 maja)

Instytut Pamięci Narodowej Delegatura w Kielcach
Instytut Historii Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach

zapraszają na konferencję naukową

Relacje polsko-żydowskie w XX wieku. Badania kontrowersje – perspektywy. 
Colloquium II: Wokół pomocy Żydom na ziemiach polskich pod okupacją niemiecką

Kielce, 3 lipca 2018 r.

Historiografia ostatnich lat, w tym również krajowa, dotycząca relacji polsko-żydowskich z okresu II wojny światowej, zwraca coraz większą uwagę na zjawiska, które występowały na obrzeżach Holocaustu. Mowa jest obecnie o postawach Polaków, które z różnych powodów nie były monolitem. Mniej uwagi poświęca się relacjom żydowsko-polskim oraz wewnętrznym relacjom wśród społeczności żydowskiej w gettach. Realia okupacji niemieckiej oraz uwarunkowania społeczne i historyczne spowodowały dominację postaw nacechowanych biernością. Odsłaniając zarówno jasne, jak i ciemne karty z historii wzajemnych relacji, zauważamy również wzajemne zrozumienie i pomoc, jak i zachowania czy postawy (tylko części społeczeństwa) nastawione na doraźne korzyści wynikające z polityki okupacyjnej Niemców (zabójstwa, denuncjacje, grabież majątku).  

Należy odnotować, iż jak na realia okupacyjne, znacząca była grupa Polaków, która podjęła ryzyko czynnej pomocy Żydom, doraźnej i stałej. Ci, którzy udzielali pomocy, czynili to w ramach różnych struktur i organizacji, ale także indywidualnie – narażając siebie i własne rodziny na represje niemieckie i inne rodzaje niebezpieczeństwa. Nierzadko ludzie udzielający pomocy stawali wobec skrajnie trudnych wyzwań, wymykających się spod schematycznych ujęć historycznych narracji. Właśnie ten aspekt, czyli pomoc Polaków dla Żydów jest tematem przewodnim drugiej części konferencji z cyklu Relacje polsko-żydowskie w XX wieku. Badania – kontrowersje – perspektywy.

Coraz większa wiedza dotycząca Zagłady Żydów oraz nowe propozycje/tendencje/metody badawcze (z kręgu „współczesnej” metodologii), zastosowane w odniesieniu do tych zagadnień, powodują, że konieczna staje się ponowna analiza wielu kwestii w relacjach polsko-żydowskich i żydowsko-polskich. Dotyczy to także znanej już bazy źródłowej oraz mniej rozpoznanych kategorii źródeł.

Ogromna ilość szczegółowych ustaleń, a zarazem brak dostatecznego rozpoznania reprezentatywnych badawczo terenów, pomijanie kontekstu historycznego Zagłady – powodują, że ogólny przekaz staje się mało czytelny. Przekłada się to na tendencje nieuprawnionego, daleko idącego generalizowania postaw.

Podkreślenia wymaga też pomoc doraźna i okazjonalna Polaków, której olbrzymi obszar, ze względu na specyfikę źródłową, pozostaje nadal poza szerszym zainteresowaniem historyków. W tym kontekście warto pochylić się nad udzielaniem pomocy Żydom przez legalne  organizacje dobroczynne, które przecież pozostawały w zależności organizacyjnej od okupanta niemieckiego. W związku z akcją pomocową warto zwrócić uwagę zarówno na rolę duchowieństwa w ratowaniu Żydów, jak i na wpływ Kościoła (i jego nauczania) na wiernych. Ważnym wątkiem jest ukazanie stosunku tzw. „wolnego świata” do Zagłady oraz spojrzenia na postawę Zachodu w tej sprawie z perspektywy okupowanego kraju. Istotne też jest wskazanie źródeł, które dokumentują heroizm tych, którzy potrafili przeciwstawić się niemieckim zarządzeniom wymierzonym w Żydów.

Badając wzajemne relacje we wspomnianym okresie, nie można zapominać, że wszelkie opisywane zjawiska dotyczą sytuacji narodu i społeczeństwa poddanego terrorowi, którego inicjatorem, sprawcą i wykonawcą była Rzesza Niemiecka, mimo dokonanych przez Niemców rozróżnień skali terroru wymierzonego w poszczególne grupy obywateli RP różnej narodowości. Cała społeczność okupowanego kraju była poddana presji systemu totalitarnego nie tylko w sensie fizycznym (eksterminacja i eksploatacja), ale też w aspekcie socjotechnicznym (inżynieria społeczna).  

W szczególności chcielibyśmy, aby podczas konferencji poruszone zostały następujące obszary i problemy badawcze:

  1. Kontekst historyczny i determinanty akcji pomocowej (system okupacyjny, uwarunkowania historyczne, społeczne i psychologiczne Polaków i Żydów)
  2. Pomoc zorganizowana Państwa Polskiego i jego struktur (polskie akcje dyplomatyczne, Delegatura RP na Kraj – „Żegota”, konspiracja wojskowa i polityczna)
  3. Akcja pomocy społeczeństwa polskiego wobec Żydów (pomoc zorganizowana – Kościół Katolicki, RGO i PCK)
  4. Sprawiedliwi i „niesprawiedliwi” – indywidualne historie pomocy 
  5. Postawy i zachowania ukrywającej się ludności żydowskiej
  6. „Wolny świat” wobec Zagłady Żydów na ziemiach polskich pod okupacją niemiecką
  7. Źródła do dziejów pomocy Żydom

Osoby zainteresowane prosimy o zgłaszanie tematów wystąpień wraz z abstraktem do 15 maja 2018 r. Nie jest wymagana opłata konferencyjna. Organizatorzy zapewniają wydanie publikacji pokonferencyjnej (teksty do druku należy przesłać do 30 października 2018 r.).

Organizatorzy zastrzegają sobie prawo wyboru zgłoszeń i tekstów przesłanych do druku.

Komitet Naukowy:
Prof. dr hab. Zbigniew Zaporowski (UMCS)
Prof. dr hab. Jan Żaryn (UKSW)
Dr hab. prof. UJK Beata Wojciechowska (UJK)
Dr hab. prof. UR Elżbieta Rączy (UR/IPN)
Dr hab. Sebastian Piątkowski (IPN Radom)
Dr Dorota Koczwańska-Kalita (IPN Kielce)
Dr Tomasz Domański (IPN Kielce)

Sekretarze konferencji:
Dr Ryszard Śmietanka-Kruszelnicki (IPN Kielce) – ryszard.smietanka-kruszelnicki@ipn.gov.pl; tel.: 503 708 175
Dr hab. prof. UJK Jerzy Gapys (Instytut Historii UJK) –  jgapys@ujk.edu.pl; tel.: 502 072 247

Adres do korespondencji:
Instytut Pamięci Narodowej – Delegatura w Kielcach
Aleja Na Stadion 1, 25-127 Kielce
Tel. /0-41/ 340 50 58

do góry