Nawigacja

Oddziałowa Komisja w Krakowie (stan na listopad 2019 r.)

Śledztwa w toku

Zbrodnie komunistyczne

1. Śledztwo w sprawie zbrodni komunistycznej będącej jednocześnie zbrodnią przeciwko ludzkości, polegającej na bezprawnym pozbawieniu wolności Krystyny Wądolnej (S 36.2019.Zk). 

W powyższej sprawie prowadzona jest kwerenda archiwalna mająca na celu uzyskanie informacji dotyczących osoby pokrzywdzonej oraz funkcjonariuszy organów bezpieczeństwa państwa prowadzących śledztwo w okresie powojennym.

2. Śledztwo w sprawie zbrodni komunistycznej, stanowiącej jednocześnie zbrodnię przeciwko ludzkości w sprawie poważnego prześladowania osoby z powodu jej przynależności do określonej grupy politycznej, polegającej na trwającym dłużej niż 7 dni, od 5 października 1946r. do 9 listopada 1946 r., w Tarnowie, bezprawnym pozbawieniu wolności byłego żołnierza Armii Krajowej Stefana S., przez funkcjonariuszy państwa komunistycznego - oficerów śledczych tamtejszego Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego (S 47.2019.Zk).

W śledztwie ustalono, iż pomiędzy 5 października 1946 r. a 9 listopada 1946 r., w Tarnowie, funkcjonariusze państwa komunistycznego - oficerowie śledczy tamtejszego Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego przekroczyli swe uprawnienia bezprawnie pozbawiając wolności byłego żołnierza Armii Krajowej Stefana S., którego podejrzewali o przynależność do antykomunistycznej organizacji „Wolność i Niepodległość”. Pokrzywdzony Stefan S. już nie żyje, nie żyje także jego żona. Żyje natomiast troje ich dzieci – dwie córki i syn. Ustalono adresy ich zamieszkania i podjęto czynności zmierzające do ich przesłuchania. Dokonano także oględzin akt postępowania Wojskowego Sądu Rejonowego w Krakowie przeciwko Stefanowi S. z 1946 r. Ustalono na tej podstawie nazwiska dwóch funkcjonariuszy PUBP Tarnów, którzy wykonywali czynności z udziałem pokrzywdzonego w trakcie prowadzonego przeciwko niemu śledztwa. Zwrócono się do Archiwum IPN o nadesłanie akt osobowych tych osób. Po uzyskaniu żądanych dokumentów oraz wykonaniu innych zaplanowanych czynności zostanie w sprawie opracowana końcowa decyzja merytoryczna.    

3. Śledztwo w sprawie zbrodni komunistycznej, stanowiącej jednocześnie zbrodnię przeciwko ludzkości, polegającej na zabójstwach obywateli polskich dokonanych w trakcie prób przekroczenia granicy czechosłowacko-austriackiej w latach 1948-1989 dokonanych przez funkcjonariuszy komunistycznych Czechosłowackiej Republiki Socjalistycznej, które to działanie stanowiło prześladowanie z powodów politycznych ludności cywilnej w ramach działań totalitarnych państwa komunistycznego (S 48.2016.Zk).

W toku śledztwa zgromadzono dostępną w kraju dokumentację dot. przypadków przekraczania przez obywateli polskich granicy pomiędzy Czechosłowacją a Austrią i RFN. Dokonano oględzin odnalezionych i przesłanych akt przez Oddziałowe Archiwum w Krakowie. Dołączono przesłaną w 2001 roku dokumentację przez Czeski Urząd Dokumentacji i Badania Zbrodni Komunizmu (tzw. UDV). Nadto przystąpiono do próby odnalezienia i przesłuchania w charakterze świadków najbliższych dla osób pokrzywdzonych, którzy zginęli przy próbie przekraczania ogrodzenia pod napięciem na granicy, których listę ustalono. I tak przesłuchano Michała G. – brata pokrzywdzonego Tadeusza G. oraz Mariana M. – syna pokrzywdzonego Franciszka M. Sporządzono także wnioski o wykonanie czynności w trybie międzynarodowej pomocy prawnej do Instytutu Pamięci Narodowej na Słowacji i Czeskiego Urzędu Dokumentacji i Ścigania Zbrodni Komunizmu w Polsce oraz Instytutu Badania Reżimów Totalitarnych w Polsce. Z osobnym wnioskiem wystąpiono także do Prokuratury Powiatowej w Czeskim Krumlowie. W toku śledztwa podejmowane są dalsze czynności zmierzające do ustalenia osób pokrzywdzonych – Polaków, którzy zginęli na granicy w wyniku porażenia prądem elektrycznym oraz sukcesywnie tłumaczone są na język polski uzyskane dokumenty dotyczące przedmiotu śledztwa z Republiki Czeskiej. W wyniku poszukiwań realizowanych przez właściwe jednostki policji ustalono krewnych pokrzywdzonych, którzy są sukcesywnie przesłuchiwani. Analizowana jest także możliwość ekshumacji szczątków obywateli polskich, którzy pochowani zostali na czeskich i słowackich cmentarzach. W tym celu skierowany został stosowny wniosek o wykonanie pomocy prawnej do Prokuratury Generalnej Czech i Prokuratury Generalnej Słowacji.

W trakcie postępowania sporządzono także listę żołnierzy czechosłowackich brygad Straży Granicznej pełniących służbę w czasie, w którym ponieśli śmierć obywatele polscy. Po ustaleniu ich aktualnych adresów zostaną przesłuchani w drodze pomocy prawnej przez czeskie i słowackie organy ścigania. Niezależnie na podstawie uzyskanych dotychczas archiwalnych materiałów od przedstawicieli Europejskiej Agendy Platformy Pamięci i Sumienia z siedzibą w Pradze ustalana jest kwestia odpowiedzialności osób sprawujących w byłej Czechosłowacji najwyższe funkcje państwowe.

Nadto skierowano do organów i instytucji Republiki Czeskiej oraz Republiki Słowackiej dodatkowe wnioski o udzielenie pomocy prawnej dot. dokumentów urzędowych świadczących o odpowiedzialności osób sprawujących najwyższe funkcje państwowe, w szczególności byłego Ministra Spraw Wewnętrznych Czechosłowacji – Lubomira S., a także wnioski o ustalenie aktualnych adresów zamieszkania, kilkudziesięciu osób, byłych żołnierzy Czechosłowackiej Straży Granicznej oraz wystąpiono z wnioskiem o udostępnienie dokumentów personalnych. W toku śledztwa zlecono również tłumaczenie wszystkich dokumentów procesowych uzyskanych w języku czeskim i słowackim, a mających istotne znaczenie dla przebiegu postępowania.

W toku postępowania pouczono również wszystkich ujawnionych pokrzywdzonych o regulacjach prawnych umożliwiających uzyskanie odszkodowania od instytucji państw obcych za czyny będące przedmiotem niniejszego postępowania.

W ostatnim okresie śledztwa otrzymano szereg nowych dokumentów archiwalnych z Instytutu Badania Reżimów Totalitarnych w Pradze oraz Instytutu Pamięci Narodowej na Słowacji, które należy przetłumaczyć na język polski, ocenić ich walor dowodowy w niniejszym postępowaniu w kontekście możliwości przedstawienia zarzutu popełnienia przestępstwa. Konieczne jest nadto zwrócenie się do Prokuratury Generalnej Republiki Słowacji z wnioskiem o przesłuchanie ustalonych świadków byłych żołnierzy Czechosłowackiej Straży Granicznej.

Z takim samym wnioskiem wystąpiono również do Prokuratury Generalnej Republiki Czeskiej w celu przesłuchania szeregu osób pełniących służbę w byłych jednostkach Czechosłowackiej Straży Granicznej. Obecnie trwa oczekiwanie na wykonanie wszystkich zleconych przesłuchań obywateli Republiki Czeskiej i Słowackiej.

W ostatnim okresie zwrócono się także z wnioskiem do Prokuratury Krajowej w Brnie o udostepnienie akt sprawy karnej prowadzonej przeciwko byłemu Komendantowi Głównemu Straży Granicznej – Ludwikowi H., którego osądzenie nie było możliwe z powodu śmierci w 2005 r., a także wystosowano wniosek o przeprowadzenie kwerendy w Archiwum Kancelarii Prezydenta Republiki w Pradze.

W chwili obecnej przetłumaczono na język polski uzyskane dokumenty od organów ścigania Republiki Czech i Republiki Słowacji, oprócz ostatnio uzyskanych akt ze śledztwa dotyczącego Ludwika H., które zostanie przekazane tłumaczowi przysięgłemu w najbliższym czasie.

4. Śledztwo w sprawie zbrodni komunistycznej będącej jednocześnie zbrodnią przeciwko ludzkości, polegające na fizycznym i psychicznym znęcaniu się nad Józefem M. w 1950 roku przez funkcjonariuszy PUBP w Myślenicach (S 30.2017.Zk).

W powyższej sprawie trwa kwerenda archiwalna dotycząca w szczególności ujawnienia przedsięwzięć realizowanych w przeszłości przez funkcjonariuszy organów bezpieczeństwa państwa komunistycznego przeciwko Józefowi M. Przesłuchano osoby najbliższe pokrzywdzonemu celem protokolarnego odzwierciedlenia ich wiedzy odnośnie powojennych losów Józefa M.

5. Śledztwo w sprawie zbrodni komunistycznej stanowiącej jednocześnie zbrodnię przeciwko ludzkości,  polegającej na udzieleniu pomocy w okresie od 29 stycznia 1945 roku do 12 kwietnia 1945 roku w Nowym Targu i innych miejscowościach powiatu nowotarskiego przez funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej oraz funkcjonariuszy Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Nowym Targu, będących funkcjonariuszami państwa komunistycznego formacjom sowieckim, dokonującym bezprawnych pozbawień wolności obywateli polskich w związku z ich przynależnością do Armii Krajowej, przy czym bezprawne pozbawienie wolności połączone było z oddaniem pokrzywdzonych we władztwo państwa obcego i stanowiło stosowanie wobec nich represji z powodu przynależności do określonej grupy politycznej (S 77.2015.Zk).

W powyższej sprawie prowadzone są kwerendy mające na celu uzyskanie kompletu dokumentów pozostających w archiwach a dotyczących między innymi obejmowania przez członków Batalionów Chłopskich oraz Ludowej Straży Bezpieczeństwa tworzących się w 1945 roku placówek władz bezpieczeństwa na obszarze powiatu nowotarskiego. We wskazanym wątku postępowania przesłuchiwani są również świadkowie, odbierane są także zeznania osób mających posiadać wiedzę dotyczącą faktycznej działalności przedstawicieli organów bezpieczeństwa państwa – przed wkroczeniem wojsk sowieckich członków Stronnictwa Ludowego, Batalionów Chłopskich oraz Ludowej Straży Bezpieczeństwa.

6. Śledztwo w sprawie zbrodni komunistycznej będącej jednocześnie zbrodnią przeciwko ludzkości, polegającej na znęcaniu się nad Stanisławą Z. i innymi przez funkcjonariuszy KWMO w Krakowie w okresie od czerwca do września 1954 roku (S 6.2019.Zk).

W powyższej sprawie prowadzona jest kwerenda archiwalna mająca na celu uzyskanie informacji dotyczących osoby pokrzywdzonej oraz funkcjonariuszy organów bezpieczeństwa państwa prowadzących śledztwo w okresie powojennym.

7. Śledztwo w sprawie zbrodni komunistycznej, stanowiącej jednocześnie zbrodnię przeciwko ludzkości w sprawie pozbawienia życia żołnierza AK Władysława Z. ps. "Lawina" przez funkcjonariuszy UB w Tarnowie (S 2.2019.Zk).

W dniu 1 września 1945 roku funkcjonariusze PUBP w Tarnowie i KBW przeprowadzili obławę na kontynuujących działalność podziemną byłych żołnierzy AK. Jeden z nich poniósł. śmierć. Ustalane są okoliczności zdarzenia. Poszukiwani są świadkowie zabójstwa pokrzywdzonego. Ustalany jest skład osobowy grupy funkcjonariuszy, którzy brali udział w akcji. Ujawniono, że działania te wynikały z zabójstwa kilka dni wcześniej funkcjonariusza UB.

Zbrodnie nazistowskie

1. Śledztwo w sprawie zbrodni nazistowskiej, stanowiącej jednocześnie zbrodnię przeciwko ludzkości polegającej na naruszeniu w okresie od maja 1940 r. do stycznia 1945 r. w Oświęcimiu i innych miejscowościach prawa międzynarodowego stanowiącego zbrodnię przeciwko ludzkości przez przedstawicieli władzy państwa niemieckiego polegającego na pozbawieniu wolności obywateli polskich poprzez osadzenie ich w obozie koncentracyjnym KL Auschwitz-Birkenau i poddaniu ich tam nieludzkiemu traktowaniu oraz dokonywaniu ich zabójstw, tj. o przestępstwo z art. 1 pkt 1 dekretu z dnia 31 sierpnia 1944 r. o wymiarze kary dla faszystowsko – hitlerowskich zbrodniarzy winnych zabójstw i znęcania się nad ludnością cywilną i jeńcami oraz dla zdrajców Narodu Polskiego.

Celem prowadzonego postępowania jest kompleksowe i wszechstronne wyjaśnienie okoliczności przestępstw w zakresie wyznaczonym przez treść art. 297 k.p.k., z uwzględnieniem ustaleń poczynionych dotychczas w postępowaniach karnych obejmujących swoim zakresem czyn będący przedmiotem postępowania.

Tak więc w toku śledztw niezbędne jest poczynienie ustaleń dotyczących:

- organizacji i funkcjonowania obozu zagłady KL Auschwitz-Birkenau w kontekście systemu obozów koncentracyjnych i obozów zagłady funkcjonujących w III Rzeszy Niemieckiej;

- danych osób osadzonych w obozie;

- okoliczności pozbawiania życia osób osadzonych w obozie;

- ilości ofiar obozu (w rozumieniu całkowitej ilości uwięzionych oraz ilości osób zgładzonych);

- systemu pracy przymusowej z wykorzystaniem więźniów obozu;

- czynów zabronionych o charakterze jednostkowym popełnionych na szkodę więźniów obozu;

- eksperymentów medycznych i paramedycznych dokonywanych na więźniach obozu;

- likwidacji obozu i przestępstw popełnionych w związku z jego ewakuacją;

- funkcjonariuszy III Rzeszy Niemieckiej pełniących służbę w obozie;

- wyników zakończonych postępowań karnych dotyczących przestępstw popełnionych w związku z funkcjonowaniem obozu.

Dla realizacji zadań wynikających z art. 1 pkt 1 lit. a) i pkt 2 Ustawy o IPN oraz art. 297 k.p.k. niezbędne jest pozyskanie dla potrzeb postępowania możliwie jak najdokładniejszych danych o potencjalnych źródłach informacji na temat objęty przedmiotem śledztwa.

Z punktu widzenia zasad prawa karnego potencjalny zakres procesowego zainteresowania obejmuje nie tylko dowody w znaczeniu ścisłym (tj. dowody z dokumentów, zeznań świadków, wyjaśnień oskarżonych, opinii biegłych), ale również tzw. informacje o dowodach, czyli wszelkie dane pozwalające na uzyskanie dowodów w rozumieniu procedury karnej. (S 78.2011.Zn).

Aktualnie prowadzone czynności zmierzać będą do pozyskania informacji czy osoby wymienione w bazie żyją i czy możliwe będzie przedstawienie im zarzutu. Do materiałów śledztwa włączono akta postępowań prowadzonych w sprawie zbrodni popełnionych w podobozach KL Auschwitz.

2. Śledztwo w sprawie zbrodni nazistowskiej, stanowiącej jednocześnie zbrodnię przeciwko ludzkości polegającej na masowych egzekucjach obywateli polskich w Przegorzałach w latach 1939-1944 dokonanych przez funkcjonariuszy państwa niemieckiego (S 61.2012.Zn).

Na obecnym etapie śledztwa kontynuowane są badania genetyczne szczątków zabezpieczonych w Pomorskim Uniwersytecie Medycznym z uwzględnieniem materiału porównawczego pobranego przez biegłego Instytutu Ekspertyz Sądowych. W toku kwerendy archiwalnej ujawniono materiały dotyczące działalności niemieckiego sądu specjalnego w Krakowie w tym dotyczące osób skazanych na karę śmierci i osadzonych w więzieniu św. Michała w Krakowie. Przedmiotowe materiały są obecnie weryfikowane w odniesieniu do dotychczas zebranych w sprawie dowodów w tym zakresie obejmującym zapisy księgi zmarłych Parafii pw. Wszystkich Świętych w Krakowie. Ponadto trwają czynności zmierzające do ustalenia żyjących krewnych osób, których dotyczą zapisy w w/w księdze zmarłych, a zostały rozstrzelane na mocy wyroków niemieckiego sądu specjalnego w Krakowie.

Obecnie kontynuowane są badania genetyczne ekshumowanych szczątków.

3. Śledztwo w sprawie zbrodni nazistowskiej, stanowiącej jednocześnie zbrodnię przeciwko ludzkości, polegającej na dokonaniu w dniu 13 listopada 1943 r. we wsi Wzdół Rządowy k. Bodzentyna, zabójstw Franciszki B., dwóch mężczyzn,  dwóch kobiet oraz sześciorga dzieci narodowości romskiej, poprzez zastrzelenie ich z broni palnej, przez funkcjonariuszy żandarmerii niemieckiej (S 20.2019.Zn).

Ustalono, iż w listopadzie 1943 r., we wsi Wzdół Rządowy rodzina Brzezińskich ukrywała dwie rodziny romskie, w tym dwóch mężczyzn, dwie kobiety i ośmioro dzieci. Do wsi Wzdół Rządowy Przewłoka przybyli Niemcy – żandarmeria z placówki w Bodzentynie, którzy strzałami z broni palnej zabili Franciszkę B. oraz dziesięcioro Romów. Dwoje dzieci romskich zdołało się uratować, gdyż akurat wówczas nie przebywały one w zabudowaniach rodziny Brzezińskich. Podjęto także czynności zmierzające do ustalenia i przesłuchania dalszych osób mogących posiadać istotne dla śledztwa informacje. Zwrócono się do Archiwum IPN w Kielcach, Urzędu Gminy w Bodzentynie o nadesłanie wszelkich materiałów dotyczących przedmiotowej zbrodni. W dalszej fazie śledztwa przesłuchano kolejnych świadków i ustalono dalsze osoby, które należy przesłuchać. Po wykonaniu tych czynności zostanie w sprawie opracowana końcowa decyzja merytoryczna.  

4. Śledztwo w sprawie zbrodni nazistowskiej stanowiącej jednocześnie zbrodnię przeciwko ludzkości, popełnionej w okresie od bliżej nieustalonego dnia miesiąca października 1944 r. do bliżej nieustalonego dnia miesiąca stycznia 1945 r. na obszarze miejscowości Grabie woj. małopolskie przez osoby idące na rękę władzy państwa niemieckiego, polegającej na pozbawieniu życia przy użyciu broni palnej dwojga obywateli polskich narodowości żydowskiej o nieustalonych danych personalnych, z powodu ich przynależności do określonej grupy narodowościowej
(S 98.2017.Zn).

W toku niniejszego śledztwa prowadzone są czynności polegające na poszukiwaniu osób posiadających wiedzę odnośnie zdarzenia będącego przedmiotem postępowania, trwa również kwerenda archiwalna mająca na celu ujawnienie dokumentów dotyczących popełnionej zbrodni.

5. Śledztwo w sprawie zbrodni nazistowskiej, stanowiącej jednocześnie zbrodnię przeciwko ludzkości, polegającej na poważnym prześladowaniu osób z powodu ich przynależności do określonej grupy narodowościowej, popełnionej, w 1942 r. lub 1943 r., daty bliżej nie ustalono, we wsi Przewłoka, pow. sandomierskiego, przez funkcjonariuszy państwa niemieckiego, którzy dokonali zabójstw obywateli polskich małżeństwa o nazwisku Smardz oraz ich córki oraz osób narodowości żydowskiej, we wsi Przewłoka, gm. Łoniów. (S 18.2019.Zn).

W toku śledztwa przesłuchano prawnuka pokrzywdzonych Damiana W., który złożył zawiadomienie o przestępstwie. Zeznał on, iż z opowiadań swojej matki Aliny W. wie, iż rodzice jej matki Antoniny S., a więc jego pradziadkowie, w czasie wojny, we wsi Przewłoka, pow. sandomierskiego ukrywać mieli osoby narodowości żydowskiej. Do wsi Przewłoka przybyli Niemcy, nie ustalono z jakiej formacji i dokonali zabójstw rodziców Antoniny S. oraz jej siostry , a także ukrywanych w ich zabudowaniach Żydów. W dalszej fazie śledztwa przesłuchano kolejnych siedmiu świadków – czworo dzieci Jana S. i Antoniny S. oraz trzy obce osoby – mieszkające w pobliżu miejsca zdarzenia w czasie II wojny światowej. Potwierdzono dotąd jedynie fakt, iż rodzice i siostra Antoniny S. z d. Smardz zginęli w jednym dniu w czasie wojny. Nie zdołano jednak ustalić okoliczności tego zdarzenia, jego daty, jak też potwierdzić aby w czasie wojny, we wsi Przewłoka, pow. sandomierskiego ukrywać mieli oni osoby narodowości żydowskiej. Ustalono jedynie, iż rodzice i siostra Antoniny S. mieli zostać pochowani na cmentarzu w Koprzywnicy, w związku z czym zwrócono się do zarządcy tego cmentarza – Parafii Rzymskokatolickiej w Koprzywnicy o udzieleniu stosownych informacji w tym zakresie. Ustalono adres kolejnej osoby, którą należy przesłuchać w śledztwie, podjęto czynności zmierzające do ustalenia dalszych osób mogących posiadać istotne dla śledztwa informacje. Z Archiwum IPN w Kielcach, Urzędu Gminy w Łoniowie oraz Parafii Rzymskokatolickiej w Chodkowie Nowym uzyskano odpowiedzi, iż instytucje te nie posiadają żadnych dokumentów ani informacji na temat przedmiotowej zbrodni.

6. Śledztwo w sprawie zbrodni nazistowskiej, stanowiącej jednocześnie zbrodnię przeciwko ludzkości, polegającej na naruszeniu w bliżej nieustalonym dniu od 1939 r. do 1945 r. w Sachsenhausen i innych miejscowościach prawa międzynarodowego przez funkcjonariuszy SS idących na rękę władzy państwa niemieckiego, polegającego na dokonywaniu zabójstw obywateli polskich osadzonych w tamtejszym obozie koncentracyjnym (S 90.2017.Zn).

W toku śledztwa podjęto zakrojone na szeroką skalę czynności poszukiwawcze mające na celu zgromadzenie wszystkich archiwaliów związanych z udokumentowaniem liczby Polaków zamordowanych w obozie koncentracyjnym. W tym celu zwrócono się do polskich i zagranicznych świadków i placówek historycznych.

Równolegle poczynione są działania zmierzające do odszukania osób, które przeżyły obóz i dotychczas żyją w celu uzyskania ich bezpośredniej selekcji na temat warunków panujących w obozie i wszystkich okoliczności z tym związanych., a w razie konieczności ich najbliższych.

W śledztwie przesłuchano szereg osób, których bliscy byli więźniami obozu koncentracyjnego Sachsenhausen. Jedna z nich Józef H. złożyła osobiście relacje z pobytu w obozie. Do chwili obecnej w wyniku kwerendy archiwalnej wytypowano wszystkie jednostki akt postępowań prowadzonych na terenie kraju przez byłą Komisję Badania Zbrodni Hitlerowskich celem oceny o przeanalizowanie zgromadzonego tam materiału dowodowego.

Od organów państwa niemieckiego uzyskano częściowo odpowiedzi na wnioski o międzynarodową pomoc prawną. Podjęto również działania w celu weryfikacji danych osobowych funkcjonariuszy SS pełniących służbę w obozie.

W ostatnim okresie śledztwa przesłuchano szereg kolejnych osób, których bliscy byli więźniami KL Sachsenhausen, również członków rodzin profesorów, którzy zostali wywiezieni do tego obozu koncentracyjnego w ramach tzw. „Sonderaktion Krakau” mającej miejsce w dniu 6 listopada 1939 roku.

Od świadków pozyskano osobiste dokumenty w tym pamiętniki, listy z obozu, kartki zawierające materiał dowodowy

Podjęto także działania zmierzające do ustalenia i pozyskania do akt kopii wyroków zagranicznych lub krajowych sądów skazujących członków załogi obozowej za zbrodnie na Polakach w obozie. W tym celu wystosowano wniosek o udzielenie międzynarodowej pomocy prawnej do Bundesarchiv w Berlinie. Ustalono kolejne osoby, których bliscy byli więźniami KL Sachsenhausen.

 

 

do góry